ဂျေဒီ ဗန့်စ်က အစ္စရေးအား လုံခြုံရေးပြဿနာများမှ 'သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် ရုန်းထွက်၍မရနိုင်' ဟု ပြောကြား

အမေရိကန်သမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ်သည် အမေရိကန်-အစ္စရေး-အီရန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ကို ကာကွယ်ပြောဆိုနေခဲ့ပြီး၊ အတိုက်အခံ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင်များနှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန်များထံမှ သဘောတူညီချက်အပေါ် ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

သို့သော် ကြာသပတေးနေ့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော The New York Times နှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခု၌ ပြောကြားရာတွင်၊ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်ပ်နှင့် အီရန်သမ္မတ ပေဇက်ရှ်ကီယန်တို့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် တစ်ရက်အကြာတွင် ဗန့်စ်သည် အစ္စရေးအပေါ် ၎င်း၏ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုအချို့ကို ထားရှိခဲ့သည်။ အစ္စရေးခေါင်းဆောင်များသည် ဝါရှင်တန်ကို စစ်ပွဲဆက်လက်ဆင်နွှဲရန် အဆက်မပြတ် တွန်းအားပေးခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။

ဗန့်စ်က အစ္စရေးအရာရှိများထံမှ သဘောတူညီချက်အပေါ် ဝေဖန်မှုများကို ထောက်ပြခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် အစွန်းရောက် ညာဘက်ဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဘေဇာလယ်လ် စမော့ထရစ်ချ်နှင့် အီတာမာ ဘန်-ဂဗီယာတို့လည်း ပါဝင်သည်။

"ကျွန်တော် သူတို့ကို တုံ့ပြန်ချင်တာကတော့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ တိကျတဲ့ အဆိုပြုချက်က ဘာလဲ။ ခင်ဗျားတို့က လူဦးရေ ကိုးသန်းရှိတဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံပါ။ ခင်ဗျားတို့မှာရှိတဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးပြဿနာတိုင်းကို သတ်ဖြတ်ပြီး ဖြေရှင်းလို့မရပါဘူး" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းက အစ္စရေးအား ဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ "အစ္စရေးအစိုးရအတွက် အချိန်ကြာမြင့်စွာကတည်းက မယုံနိုင်လောက်အောင် ကောင်းမွန်တဲ့ မိတ်ဖက်ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်တဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကိုလည်း နည်းနည်းလေးတော့ အသိအမှတ်ပြုသင့်ပါတယ်" ဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်သည် ထရန့်ပ်အစိုးရအဖွဲ့က အစ္စရေးအပေါ် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်သော ချဉ်းကပ်မှု (အနည်းဆုံး စကားလုံးအားဖြင့်) ပြုလုပ်ခဲ့သည့် နောက်ဆုံးဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားမှုနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် အီရန်နှင့် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် ပိုမိုရေရှည်တည်တံ့သော သဘောတူညီချက်ကို ပျက်ပြားစေရန် အကြိမ်ကြိမ် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

မကြာသေးမီရက်များအတွင်း ထရန့်ပ်သည် အစ္စရေး၏ ထိတွေ့ဆက်ဆံရေးစည်းမျဉ်းများကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ ထိုစည်းမျဉ်းများသည် အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးမှု မြင့်မားစေသည်ဟု စစ်ပွဲစောင့်ကြည့်သူများက အချိန်ကြာမြင့်စွာကတည်းက ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် စစ်ပွဲတွင် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း လုပ်ဆောင်ရန်လည်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။

"လူတွေ အများကြီး သေဆုံးခဲ့ရပြီ" ဟု ထရန့်ပ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးမှ ပြောကြားခဲ့သည်။

"တစ်စုံတစ်ယောက်ကို ရှာဖွေတိုင်း တိုက်ခန်းအဆောက်အအုံတစ်ခုလုံးကို ဖြိုချဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒီတိုက်ခန်းတွေထဲမှာ လူတွေအများကြီးရှိပြီး သူတို့အားလုံး ဟစ်ဇ်ဘိုလာတွေ မဟုတ်ကြလို့ပါ" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော နောက်ဆက်တွဲ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ ပြောကြားရာတွင် ဗန့်စ်သည် အီရန်နှင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို အစိုးရအဖွဲ့၏ ကာကွယ်ပြောဆိုမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုစာချွန်လွှာသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖွင့်လှစ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်ရေတပ်၏ အီရန်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုကို ရုပ်သိမ်းမည်ဖြစ်ကာ၊ လက်ဘနွန်အပါအဝင် စစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် တိုက်ပွဲများ အဆုံးသတ်ရန် ကတိပြုထားသည်။

ထိပ်တန်း ဒီမိုကရက်များစွာနှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန်အနည်းငယ်တို့က ကနဦးသဘောတူညီချက်သည် တီဟီရန်ဘက်ကို မျက်နှာသာပေးနေပုံရသည်ဟု ပြောကြားခဲ့ကြပြီး၊ စစ်ပွဲသည် ယခင်သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ရရှိနိုင်ခဲ့သည့် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လိုက်လျောမှုများကို မရရှိခဲ့ကြောင်း ၎င်းတို့က ပြောဆိုခဲ့သည်။

ဗန့်စ်က ပြဿနာများစွာ မဖြေရှင်းရသေးသော်လည်း ထရန့်ပ်အစိုးရအဖွဲ့၏ စစ်ပွဲသည် အမေရိကန်အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အခြေအနေများကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်ဟု ထိန်းသိမ်းပြောဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် အီရန်၏ နျူကလီးယားစွမ်းရည်ကို လျှော့ချခြင်း၊ အီရန်၏ ရိုးရာစစ်တပ်ကို နောက်ပြန်ဆုတ်စေခြင်းနှင့် အီရန်စီးပွားရေးကို အားနည်းစေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒုတိယသမ္မတက စစ်ပွဲကို အောင်ပွဲအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက သီတင်းပတ်ကုန်တွင် စတင်နိုင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော လာမည့်ဆွေးနွေးပွဲများ အောင်မြင်သည်ဖြစ်စေ၊ မအောင်မြင်သည်ဖြစ်စေ ဂရုမစိုက်ဘဲ ဖြစ်သည်။

"အီရန်တို့က သူတို့ရဲ့ အပြုအမူကို မပြောင်းလဲဘူးဆိုရင် သူတို့ရဲ့ စစ်တပ်နဲ့ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကတော့ ပျက်စီးနေဦးမှာပဲ။ သူတို့က သူတို့ရဲ့ အပြုအမူကို ပြောင်းလဲမယ်ဆိုရင်တော့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနဲ့ ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ ဆက်ဆံရေးမျိုး ရရှိမှာဖြစ်ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်းကလည်း အီရန်ပြည်သူတွေနဲ့ ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ ဆက်ဆံရေးမျိုး ရရှိမှာပါ" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

"အီရန်တို့က ဘယ်ရွေးချယ်မှုကို နောက်ဆုံးမှာ ရွေးချယ်သည်ဖြစ်စေ ဒါက အမေရိကန်ပြည်သူတွေနဲ့ အမေရိကန်သမ္မတအတွက် အောင်ပွဲတစ်ခုပါပဲ။"

သဘောတူညီချက်တွင် အီရန်၏ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာလုပ်ငန်းအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ချက်ချင်းရုပ်သိမ်းပေးခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ အမေရိကန်နှင့် ဒေသတွင်းမိတ်ဖက်များက ဒေါ်လာဘီလီယံ ၃၀၀ တန်ဖိုးရှိ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးရန်ပုံငွေ ဖန်တီးရန်၊ အီရန်ပိုင်ဆိုင်မှုများ ပြန်လည်ထုတ်ယူနိုင်ရေး ဆွေးနွေးရန်နှင့် ကျန်ရှိနေသော ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် ကတိပြုထားသည်။

ကနဦးသဘောတူညီချက်တွင် အီရန်က ၎င်း၏ မြင့်မားစွာကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ်သိုလှောင်မှုကို "နေရာ၌ပင်" လျှော့ချမည်ဟူသော ကတိကဝတ်လည်း ပါဝင်သည်။ သို့သော် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်၏ အနာဂတ်နှင့်ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများကို အဖြေမပေးဘဲ ထားရှိကာ၊ ထိုကိစ္စကို ရက် ၆၀ ဆွေးနွေးပွဲများအတွက် ချန်ထားခဲ့သည်။

ဗန့်စ်က အီရန်သည် ၎င်း၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ ကြာရှည်စွာ အမြစ်တွယ်နေသော ရပ်တည်ချက်များကို ပြောင်းလဲရန် ဆန္ဒရှိလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ဝါရှင်တန်က ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် ထိန်းချုပ်ထားသော ရန်ပုံငွေများကို အသုံးချပါက စစ်ဆေးရေးစနစ်တစ်ခုကို သဘောတူနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

နားလည်မှုစာချွန်လွှာတွင် အီရန်၏ ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်အစီအစဉ် သို့မဟုတ် ဒေသတွင်းရှိ ၎င်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များကို ထောက်ပံ့မှုတို့ကိုလည်း ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းထားခြင်း မရှိပေ။ ၎င်းတို့သည် အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်ရှိ အီရန်အပေါ် ပြင်းထန်သော သဘောထားရှိသူများအတွက် ထိပ်တန်းပြဿနာများ ဖြစ်သည်။

ဗန့်စ်က အီရန်အား "ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခြိမ်းခြောက်နိုင်သော ဒုံးကျည်များ" တည်ဆောက်ခြင်းမှ တားဆီးမည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ဆွေးနွေးပွဲများမှ ရရှိလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ထရန့်ပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သကဲ့သို့ ဒုတိယသမ္မတသည် အီရန်၏ ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်စွမ်းရည်များကို ဖျက်ဆီးရန် ယခင်အစိုးရအဖွဲ့၏ ကတိကဝတ်များမှ နောက်ဆုတ်ခဲ့သည်။

"အစ္စရေးဖြစ်စေ၊ အီရန်ဖြစ်စေ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ခွင့်မရှိဘူးလို့ ပြောလို့မရပါဘူး" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

နားလည်မှုစာချွန်လွှာတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ အနာဂတ်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့်ပတ်သက်သည့် ကတိကဝတ်များလည်း မပါဝင်ပေ။ သို့မဟုတ် အီရန်က အခွန်ကောက်ခံခြင်းကို တားမြစ်ထားခြင်းလည်း မရှိပေ။

ဗန့်စ်က မည်သည့်အနာဂတ်သဘောတူညီချက်မဆို "ရေလက်ကြားများကို ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအတွက် လည်ပင်းညှစ်သည့်နေရာအဖြစ် ဘယ်တော့မှ ထပ်မံအသုံးမပြုကြောင်း သေချာစေရန်" ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။