အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်လိုက်ပြီ။ ဒါပေမဲ့ ပိတ်ထားပြီးသား မဟုတ်ဘူးလား။

အီရန်နိုင်ငံအပေါ် မကြာသေးမီက အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ရေနံတင်သင်္ဘောများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောအားလုံးအတွက် လုံးဝပိတ်ပင်လိုက်ကြောင်း အီရန်က ကြေညာလိုက်ပြီး၊ ဖြတ်သန်းရန် ကြိုးပမ်းသည့် မည်သည့်သင်္ဘောကိုမဆို ပစ်ခတ်မည်ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးလိုက်သည်။

အဆိုပါ ရေလက်ကြားသည် ပင်လယ်ကွေ့ရှိ ရေနံထုတ်လုပ်သူများအတွက် ပွင့်လင်းသောပင်လယ်ပြင်သို့ ထွက်ခွာနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့်အတွက် ကမ္ဘာ့အရေးအပါဆုံး ရေကြောင်းလမ်းကြောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အချိန်များတွင် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် အရည်ပျော်ဓာတ်ငွေ့ (LNG) ထောက်ပံ့မှု၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဤရေလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် တင်ပို့လျက်ရှိသည်။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့က တီဟီရန်မြို့ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် အီရန်က အဆိုပါရေလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ဤရေလမ်းကြောင်းသည် အမေရိကန်နှင့် လက်ရှိပြုလုပ်နေသော ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် အီရန်အတွက် အရေးအကြီးဆုံးသော ညှိနှိုင်းရေးလက်နက်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ အီရန်သည် သင်္ဘောအချို့ကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုခဲ့သည့် အခါမျိုးရှိခဲ့ပြီး၊ အချို့သောကိစ္စရပ်များတွင် သင်္ဘောတစ်စင်းလျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ သန်းအထိ အခွန်ကောက်ခံခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

သို့ဆိုလျှင် အီရန်သည် ယခုအချိန်တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အဘယ်ကြောင့် ထပ်မံ၍ လုံးဝပိတ်ပင်ကြောင်း ကြေညာရသနည်း။

ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသည့်အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

အီရန်စစ်တပ်သည် ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း ရက်အတော်ကြာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားနေသည့် အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကြာသပတေးနေ့အစောပိုင်းတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို လုံးဝပိတ်ပင်ရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဘက်ကမူ သင်္ဘောအချို့မှာ ဆက်လက်ဖြတ်သန်းနေဆဲဖြစ်ကြောင်း တုံ့ပြန်ပြောဆိုခဲ့သည်။

အင်္ဂါနေ့တွင် အီရန်မီဒီယာများက တောင်ပိုင်းဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဘန်ဒါအဘတ်စ် (Bandar Abbas) နှင့် အနီးအနားရှိ ကက်ရှ်မ် (Qeshm) ကျွန်းတို့တွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်းနှင့် အီရန်၏ တောင်ပိုင်း ဆီရစ် (Sirik) ဒေသကို အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်း ၂၀,၀၀၀ ကို ရေပေးဝေနေသည့် ရေလှောင်ကန်များ ပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

အမေရိကန်ဗဟိုကွပ်ကဲမှုဌာန (CENTCOM) က အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများကို “မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်ခြင်း” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

၎င်းတို့က “တနင်္လာနေ့တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအထက်၌ အမေရိကန် Apache တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်း ပျက်ကျခဲ့ရခြင်းအပါအဝင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ဒေသတွင်းရေပြင်ကို ဖြတ်သန်းနေသည့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများအပေါ် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုက်ခိုက်မှုများကို အချိုးကျတုံ့ပြန်ခြင်း” ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်ကမူ ရဟတ်ယာဉ်ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပစ်ချခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း ငြင်းဆိုထားပြီး အမေရိကန်ကလည်း အဆိုပါဖြစ်စဉ်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

တိုက်ခိုက်မှုများ လျော့ကျသွားလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသော်လည်း အခြေအနေမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။

အီရန်အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) သည် အင်္ဂါနေ့က အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဘာရိန်းနိုင်ငံရှိ အမေရိကန် ပဉ္စမရေတပ် (US Fifth Fleet) ကို ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ၎င်းတို့၏ အာကာသတပ်ဖွဲ့သည် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံရှိ လေတပ်စခန်းတစ်ခုကို အဝေးပစ် အစိုင်အခဲလောင်စာသုံး ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်းလည်း ကြေညာခဲ့သည်။

ဂျော်ဒန်စစ်တပ်က အီရန်မှ ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးကျည် ၅ စင်းကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ကူဝိတ်စစ်တပ်ကလည်း “ရန်လိုသော ဝေဟင်ပစ်မှတ်များကို ကြားဖြတ်တားဆီးနေကြောင်း” ပြောကြားခဲ့သည်။ ဘာရိန်းတွင်လည်း လေကြောင်းရန်သတိပေးဥဩသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်စစ်တပ်၏ “ရန်လိုမှုများ” ဆက်လက်ရှိနေပါက ပိုမိုပြင်းထန်သော လက်တုံ့ပြန်မှုများ ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း IRGC က သတိပေးခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပီတာ ဟက်ဂ်ဆက် (Pete Hegseth) က ဝါရှင်တန်အနေဖြင့် အီရန်ရှိ “အဓိကအဆောက်အအုံများ” ကို တိုက်ခိုက်မှုအသစ်များ ပြုလုပ်နေကြောင်း အတည်ပြုပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများသည် အမြဲတမ်းအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၊ တမ်ပါမြို့ရှိ CENTCOM ရုံးချုပ်အပြင်ဘက်တွင် ဟက်ဂ်ဆက်က ပြောကြားရာ၌ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အီရန်ကို “ပြင်းပြင်းထန်ထန်” တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးထားကြောင်းနှင့် လိုအပ်ပါက တိုက်ခိုက်မှုများကို နောက်ထပ်တစ်ည ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က “သူတို့အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်မည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ရရှိဖို့ သူတို့ အချိန်အလွန်ဆွဲခဲ့ကြတယ်။ အခုတော့ သူတို့ အဖိုးအခပေးရတော့မှာပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်သည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အီရန်ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တီဟီရန်ဘက်ကလည်း ကူဝိတ်၊ ဘာရိန်းနှင့် ဂျော်ဒန်ရှိ အမေရိကန်ပိုင်ဆိုင်မှုများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အမေရိကန်ပြုလုပ်ခဲ့သော “တရားမဝင်ပြီး ရာဇဝတ်မှုမြောက်သည့် တိုက်ခိုက်မှုများ” ကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်ကြောင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှာ “အသုံးမဝင်တော့ကြောင်း” ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဧပြီ ၁၂ ရက်က အစ္စလာမာဘတ်မြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးပွဲများ ပျက်ပြားသွားပြီးနောက် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ပါကစ္စတန်မှတစ်ဆင့် ကြားဝင်စေ့စပ်သူများမှတစ်ဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်အတွက် အဆိုပြုချက်များနှင့် တန်ပြန်အဆိုပြုချက်များကို အပြန်အလှန် ဖလှယ်နေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အဓိကအချက်အချို့တွင် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည် - အထူးသဖြင့် အစ္စရေးက လက်ဘနွန်ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်နေခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အီရန်က လက်ဘနွန်ကို ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်တွင် ထည့်သွင်းလိုသော်လည်း အစ္စရေးကမူ ယင်းကို ကန့်ကွက်ထားသည်။

လေ့လာသူများက မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ခိုက်မှုများသည် နှစ်ဖက်စလုံးက ဧပြီ ၈ ရက်တွင် အစ္စလာမာဘတ်ဆွေးနွေးပွဲမတိုင်မီ သဘောတူညီခဲ့ကြသည့် မခိုင်မြဲသော ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စမ်းသပ်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။

သို့သော် ဘရပ်ဆဲလ်အခြေစိုက် စစ်ရေးလေ့လာသူ အီလီဂျာ မဂ္ဂနီယာ (Elijah Magnier) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား ဖြစ်ပွားနေသော “လက်တုံ့ပြန်သည့်” တိုက်ခိုက်မှုများမှာ အလွန် “အန္တရာယ်များ” ကြောင်း၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် တင်းမာမှုများရှိနေပြီးသား ပတ်ဝန်းကျင်တွင် “မှားယွင်းတွက်ချက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့်” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

မဂ္ဂနီယာက လက်ရှိတွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည့် “တည်ငြိမ်သော နိုင်ငံရေးထွက်ပေါက်” မရှိသေးကြောင်းနှင့် လက်ဘနွန်ကို နောက်ဆုံးသဘောတူညီချက်၏ အတိုင်းအတာအတွင်း မထည့်သွင်းထားသရွေ့ ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် ဝေးကွာနေဦးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“အန္တရာယ်အရှိဆုံးအချက်ကတော့ နှစ်ဖက်စလုံးက သူတို့ဟာ တင်းမာမှုတွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်တယ်လို့ ယုံကြည်နေကြတာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေက သည်းခံနိုင်စွမ်းကို လျော့နည်းစေနိုင်ပြီး၊ ဆွေးနွေးပွဲတွေ လုံးဝပျက်ပြားသွားမယ်ဆိုရင် ဒီထိန်းချုပ်ထားတဲ့ တင်းမာမှုတွေဟာ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ပဋိပက္ခအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုက အနီရောင်မျဉ်းကို ကျော်လွန်သွားမယ်ဆိုရင်” တိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်း သမိုင်းက သက်သေပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု မဂ္ဂနီယာက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

စင်ကာပူရှိ နိုင်ငံတကာမဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာန (IISS) မှ အကြီးတန်းလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဆာမီး ပူရီ (Samir Puri) က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ညက အမေရိကန်-အီရန် တိုက်ခိုက်မှုများသည် “မကြာမီကာလအတွင်း တင်းမာမှု လျော့ကျသွားမည့်” အခြေအနေမျိုး မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါဟာ ဧပြီလမှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စတင်ကတည်းက အဆိုးရွားဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုတွေပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒါဟာ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ တင်းမာမှုတွေဆီ ဦးတည်သွားဖို့ အလားအလာ အပြည့်ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သံတမန်ရေးရာအရ ကတိကဝတ်တွေ ရှိနေသေးတဲ့အတွက် ဒီလိုမဖြစ်ပါစေနဲ့လို့ပဲ မျှော်လင့်ရမှာပါ” ဟု ပူရီက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

မတ် ၂ ရက်တွင် အီရန်အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) ၏ စစ်ဦးစီးချုပ်၏ အကြီးတန်းအကြံပေး အီဘရာဟင် ဂျာဘာရီ (Ebrahim Jabari) က ရေလက်ကြားကို “ပိတ်ထားကြောင်း” နှင့် မည်သည့်သင်္ဘောမဆို ဖြတ်သန်းရန် ကြိုးပမ်းပါက IRGC နှင့် ရေတပ်က “ထိုသင်္ဘောများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးမည်” ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

တီဟီရန်၏ ဤလုပ်ရပ်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်က တီဟီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သော အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အခြေအနေတွင် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစည်ပေါင်း သန်း ၂၀ ခန့် တင်ပို့နေသည့် ရေလက်ကြားကို ပိတ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာချက်ကြောင့် ရေနံဈေးနှုန်းများသည် စစ်ပွဲမတိုင်မီက တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၆၅ ခန့်ရှိရာမှ ဒေါ်လာ ၁၀၀ ကျော်အထိ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။

ဧပြီ ၈ ရက်တွင် အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီခဲ့ပြီးနောက် တီဟီရန်က ရေလက်ကြားကို ပြန်ဖွင့်ပေးရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ဝါရှင်တန်က အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် နာရီအနည်းငယ်ကြာ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အစ္စလာမာဘတ်ဆွေးနွေးပွဲများ ပျက်ပြားသွားပြီးနောက် ဧပြီ ၁၃ ရက်တွင် ဝါရှင်တန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားရှိ ဆိပ်ကမ်းများအပါအဝင် အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ဧပြီ ၁၈ ရက်တွင် အီရန်က တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ရေလမ်းကြောင်းကို ထပ်မံပိတ်လိုက်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

IRGC က အမေရိကန်၏ ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုနှင့် အီရန်ဆိပ်ကမ်းများသို့ သွားရောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သင်္ဘောများကို ဖမ်းဆီးခြင်းကို “ပင်လယ်ဓားပြလုပ်ရပ်များနှင့် ရေကြောင်းခိုးမှုများ” ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဟော်မုဇ်အပေါ် ထိန်းချုပ်မှုမှာ “လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ တင်းကျပ်သော စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်” ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

“အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်မှ သွားရောက်မည့် သင်္ဘောများအတွက် လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်ကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်းမပြုသရွေ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ အခြေအနေမှာ တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသည့် အခြေအနေအတိုင်း ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ထို့နောက် ယခုသီတင်းပတ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အမေရိကန်နှင့် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ထားကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

တီဟီရန်တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ ဖိုအက်ဒ် အီဇာဒီ (Foad Izadi) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားရာတွင် တီဟီရန်အနေဖြင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်မှုမှာ အီရန်လက်ထဲတွင်သာ ရှိနေစေရန် သေချာစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“အီရန်ဟာ ဒီအတွက် ဘယ်လောက်ပဲ ပေးဆပ်ရပါစေ ပေးဆပ်သွားမှာပါ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒါက သူတို့ကို ညှိနှိုင်းရေးမှာ အသာစီးရစေလို့ပါပဲ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အမေရိကန်သည် မကြာသေးမီက တိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် အီရန်၏ ရေလက်ကြားကို စောင့်ကြည့်နိုင်စွမ်းကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု လေ့လာသူအချို့က ခန့်မှန်းကြသည်။

“အမေရိကန်က ဘန်ဒါအဘတ်စ်ကို ပစ်မှတ်ထားဖို့၊ မကြာသေးမီက ရက်သတ္တပတ်တွေအတွင်း ကက်ရှ်မ်ကျွန်းကို ပစ်မှတ်ထားဖို့ သူတို့ရဲ့ စစ်တပ်ကို အသုံးပြုခဲ့တဲ့ ပုံစံကို ကြည့်ရင်၊ IRGC ကိုယ်တိုင်ကတောင် ဒီအမေရိကန်တိုက်ခိုက်မှုတချို့ဟာ ရေဒါစခန်းတွေကို ထိမှန်နေတယ်လို့ ပြောထားပါတယ်” ဟု ပူရီက ဆိုသည်။ “ဒါက အမေရိကန်စစ်တပ်ဟာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို စောင့်ကြည့်ဖို့နဲ့ သင်္ဘောဖျက်တိုက်ခိုက်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ဖို့ အီရန်စစ်တပ်ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ကို တကယ်တမ်း ဖျက်ဆီးပစ်ဖို့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ကျွန်တော့်ကို တွေးမိစေပါတယ်”

သို့သော် အီဇာဒီကမူ ၎င်းသည် မျှော်လင့်ထားသည့် ရလဒ်ကို ရရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့နဲ့ ရေရှည်ရင်ဆိုင်ရမယ့် ကိစ္စမှာ အီရန်ဟာ ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့အနီးမှာ ဒီလို [စစ်ရေး] အဆောက်အအုံတွေ ရှိနေဖို့ မလိုပါဘူး” ဟု ၎င်းက ဆိုပြီး “အီရန်ဟာ အဝေးပစ် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်တွေနဲ့ ဒရုန်းတွေ ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ နိုင်ငံကြီးတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်” ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။

အီဇာဒီက နောက်ဆုံးတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ပင်မှုကို ဖြေရှင်းနိုင်မည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“အမေရိကန်အရာရှိတွေဟာ ဒီနေ့ အီရန်မှာရှိတဲ့ နေရာအချို့ကို တိုက်ခိုက်လိုက်လို့ ကျေနပ်နေနိုင်ပေမဲ့ ရေရှည်မှာတော့ သူတို့ဟာ စစ်ရေးနည်းလမ်းတွေနဲ့ ဒီပြဿနာကို ဆက်လက်ဖြေရှင်းချင်နေမယ်ဆိုရင် သူတို့ရဲ့ မူဝါဒပန်းတိုင်တွေကို ရောက်နိုင်မယ်လို့ ကျွန်တော် မထင်ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“ဒါဟာ စစ်ရေးဖြေရှင်းချက်မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် လိုအပ်တယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်။ ဝါရှင်တန်မှာရှိတဲ့ လူအတော်များများလည်း ဒါကို သဘောပေါက်နေကြပြီလို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်”

ဟုတ်ကဲ့။ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း အီရန်သည် အမေရိကန်နှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များနှင့် မပူးပေါင်းသော သင်္ဘောများကို ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုမည်ဟု အခါအားလျော်စွာ အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။

မတ် ၂၆ ရက်တွင် ဒုံးကျည်များ ဒေသတွင်း၌ ပျံသန်းနေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံတကာရေကြောင်းအဖွဲ့အစည်း (IMO) ၏ အဖွဲ့ဝင် ၁၇၆ နိုင်ငံထံ ပေးပို့သော စာတစ်စောင်တွင် အီရန်က “အီရန်အပေါ် ရန်လိုသည့် လုပ်ရပ်များတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ကြေညာထားသော ဘေးကင်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး စည်းမျဉ်းများကို အပြည့်အဝ လိုက်နာသည့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် သက်ဆိုင်သော သင်္ဘောများအပါအဝင် ရန်လိုမှုမရှိသော သင်္ဘောများသည် သက်ဆိုင်ရာ အီရန်အာဏာပိုင်များနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းခွင့် ရရှိနိုင်သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။

အီရန်က “ခင်မင်ရင်းနှီးသော” နိုင်ငံများဟု သတ်မှတ်ထားသည့် နိုင်ငံများနှင့် သီးခြားဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မလေးရှား၊ တရုတ်၊ အီဂျစ်၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် အိန္ဒိယတို့မှ သင်္ဘောအချို့ကို မတ်လတွင် ပိတ်ဆို့မှုစတင်ပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။

ရေကြောင်းသတင်းဂျာနယ် Lloyd’s List ၏ မတ်လအစီရင်ခံစာအရ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည့် သင်္ဘောအနည်းဆုံး နှစ်စင်းသည် တရုတ်ငွေကြေးဖြစ်သော ယွမ်ငွေဖြင့် အီရန်ကို အခွန်ပေးဆောင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ Lloyd’s List က “ဖြတ်သန်းခွင့်ကို ကြားခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည့် တရုတ်ရေကြောင်းဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီတစ်ခုက စီစဉ်ပေးခဲ့ပြီး အီရန်အာဏာပိုင်များထံ ငွေပေးချေမှုကိုလည်း ၎င်းတို့ကပင် ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သင်္ဘောများက မည်မျှပေးဆောင်ခဲ့သည်ကိုမူ ရှင်းလင်းစွာ မသိရပေ။

သင်္ဘောခြေရာခံသည့် Kpler ၏ အချက်အလက်များအရ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ဧပြီ ၁၂ ရက်အတွင်း သင်္ဘော ၂၇၉ စင်း ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

ရေကြောင်းထောက်လှမ်းရေးကုမ္ပဏီ Windward ၏ အဆိုအရ လွန်ခဲ့သည့် ငါးပတ်အတွင်း ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘော ၈၀ ကျော်သည် အဆိုပါရေလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ သင်္ဘော ၆၀ ကျော်သည် ၎င်းတို့၏ အလိုအလျောက် ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်စနစ် (AIS) ကို ပိတ်ထားလျက် အဆိုပါလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်သန်းခဲ့ကြောင်း Lloyd’s List Intelligence ၏ အချက်အလက်များအရ သိရသည်။

ဤဖြတ်သန်းမှုများသည် ရေလက်ကြားအတွင်း ပုံမှန်သွားလာနေသည့် သင်္ဘောအသွားအလာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲမတိုင်မီက တစ်နေ့လျှင် ပျမ်းမျှ သင်္ဘောအစင်း ၁၀၀ ခန့် ဖြတ်သန်းလေ့ရှိသည်။

ဟုတ်ကဲ့။ သင်္ဘောအချို့ကို ရေလက်ကြားဖြတ်သန်းခွင့် ပြုထားသော်လည်း သင်္ဘောအနည်းဆုံး ၂၂ စင်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရကြောင်း Kpler က ဖော်ပြသည်။

အီရန်က ရေလက်ကြားကို ပိတ်ထားကြောင်း ကြေညာပြီးနောက် ဧပြီ ၁၈ ရက်တွင် အိန္ဒိယသင်္ဘောနှစ်စင်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၌ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ ယခင်က အိန္ဒိယသင်္ဘောများကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။

ထိုနေ့မှာပင် IRGC သေနတ်ကိုင်လှေများသည် အိုမန်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက် ရေလက်ကြားအတွင်းရှိ ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းကို ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ဗြိတိန်ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးဌာန (UKMTO) က အွန်လိုင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

“ရေနံတင်သင်္ဘောနှင့် သင်္ဘောသားများ ဘေးကင်းကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ အာဏာပိုင်များက စုံစမ်းစစ်ဆေးနေသည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အိန္ဒိယအလံတင် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောနှစ်စင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် “ပစ်ခတ်မှုဖြစ်စဉ်” အတွက် ရှင်းလင်းချက်တောင်းခံရန် နယူးဒေလီရှိ အီရန်သံအမတ်ကြီးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။

ဧပြီ ၂၂ ရက်တွင် အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၌ အခြားသော နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောနှစ်စင်းကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ကမ်းရိုးတန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သင်္ဘောများသည် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ရေလမ်းကြောင်းအတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း IRGC က ဆိုသည်။

အနောက်ဆုံးအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် IRGC ရေတပ်က “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို တရားမဝင် ဖြတ်သန်းရန်” ကြိုးပမ်းသည့် သင်္ဘောနှစ်စင်းကို ထပ်မံပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း Mehr သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာပင် CENTCOM က “အီရန်မှ ရေနံတင်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့်” ပလောနိုင်ငံအလံတင် M/T Settebello သင်္ဘောကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါသင်္ဘောပေါ်ရှိ အိန္ဒိယသင်္ဘောသား သုံးဦးမှာ အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။

“သင်္ဘောသားများက အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ၏ ညွှန်ကြားချက်ကို အကြိမ်ကြိမ် လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန်လေယာဉ်တစ်စင်းက သင်္ဘော၏ အင်ဂျင်ခန်းထဲသို့ တိကျသော ခဲယမ်းများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်” ဟု CENTCOM က ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် မျှဝေထားသော ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အိုမန်ကမ်းလွန်တွင် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘော Settebello ကို တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နယူးဒေလီသည် ရေနံတင်သင်္ဘောကို အမေရိကန်တိုက်ခိုက်မှုအား ကန့်ကွက်ရန် အမေရိကန်သံတမန်တစ်ဦးကို ခေါ်ယူခဲ့ကြောင်း အစိုးရသတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန် CENTCOM က ၎င်းတို့၏ တပ်ဖွဲ့များသည် “အီရန်ရေနံကို တင်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အီရန်အပေါ် ပိတ်ဆို့မှုကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည့်” ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းကို အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့တွင် တားဆီးနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ခြုံငုံကြည့်လျှင် ထရမ့်အစိုးရ၏ အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့မှု ဧပြီလလယ်တွင် စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များသည် သင်္ဘော ၈ စင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၃၄ စင်းကို လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးခဲ့ကာ “လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများကို ထောက်ပံ့ပေးသည့်” အခြားသင်္ဘော ၄၂ စင်းကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်း CENTCOM က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ထားခြင်းသည် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ကျွမ်းကျင်သူများက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကျဆင်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့မှု စတင်ချိန်မှစ၍ ရေနံဈေးနှုန်းများသည် စစ်ပွဲမတိုင်မီက တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၆၅ ခန့်ရှိရာမှ ဒေါ်လာ ၁၂၆ အထိ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား ရန်လိုမှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာမည်ကို စိုးရိမ်မှုများကြောင့် ရေနံဈေးနှုန်းများ ထပ်မံခုန်တက်သွားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်တည်ငြိမ်သွားခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းဖြစ်သည့် Brent ရေနံစိမ်းတစ်စည်လျှင် 0.09 ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ပြီး 07:02 GMT အချိန်တွင် ဒေါ်လာ 93.18 သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

အီရန်စီမံကိန်း ဒါရိုက်တာနှင့် International Crisis Group ၏ အကြီးတန်းအကြံပေး အလီ ဗာအက်ဇ် (Ali Vaez) ၏ အဆိုအရ အီရန်၏ နောက်ဆုံးကြေညာချက်သည် ဈေးကွက်ကို ပိုမိုမတည်မငြိမ်ဖြစ်စေလိမ့်မည်ဟု ဆိုသည်။

“အီရန်ရဲ့ ကြေညာချက်က စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းတွေကို မြင့်တက်စေမှာဖြစ်ပြီး ဒါဟာ သမ္မတ ထရမ့်ကို နောက်ဆုတ်ဖို့ ဖိအားပေးသလို ဖြစ်လာမှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံများသို့ ဓာတ်မြေသြဇာနှင့် ဆေးဝါးများ ထောက်ပံ့မှုမှာလည်း ထိခိုက်ခဲ့ရပြီး အဆိုပါပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်လာသည့် သင်္ဘောများမှာ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းနိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

ယော့ခ်တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ခရစ် ဖယ်သာစတုန်း (Chris Featherstone) က အီရန်၏ ကြေညာချက်သည် ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေကြောင်း ပြသနေသည်ဟု ဆိုသည်။

“ဒီ [ရေလက်ကြားဆိုင်ရာ ကြေညာချက်] ကို ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အမေရိကန်ပိုင်ဆိုင်မှုများအပေါ် ထပ်မံတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ကြည့်ရင် အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ဟာ ဒီပဋိပက္ခကို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းပြီး အဆုံးသတ်ဖို့ ဘယ်လောက်ဝေးကွာနေသလဲဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။ ဒါဟာ အမေရိကန်နဲ့ အီရန်အကြားရှိ ‘အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး’ ရဲ့ မခိုင်မြဲမှုကို ပိုမိုတိုက်ခိုက်လိုက်တာပါပဲ” ဟု ၎င်းက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါဟာ ဒီပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ဖို့ လမ်းကြောင်းတစ်ခုအတွက် အစီအစဉ်ရှိကြောင်း ပြသဖို့ ထရမ့်အစိုးရအပေါ် သိသာထင်ရှားတဲ့ ဖိအားတစ်ခု ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါဟာ သူတို့ ယခုအချိန်အထိ ပြသနိုင်ခြင်းမရှိသေးတဲ့ အရာတစ်ခုပါပဲ” ဟု ၎င်းက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။