# Colossal နှင့် အမေရိကန်အစိုးရတို့ ပူးပေါင်း၍ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေသော သက်ရှိများအတွက် ‘ဇီဝဘဏ်တိုက်’ (BioVault) တစ်ခုကို တည်ထောင်နေ Colossal Biosciences ကုမ္ပဏီနှင့် အမေရိကန်အစိုးရတို့သည် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေသော မျိုးစိတ်များကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဆင့်မြင့် ‘ဇီဝဘဏ်တိုက်’ (BioVault) တစ်ခုကို တည်ထောင်ရန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ဤစီမံကိန်းသည် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် ဇီဝနမူနာများကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်းဖြင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးမှုကို တားဆီးရန် ရည်ရွယ်သည်။

အမေရိကန်အစိုးရသည် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးနှင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများအတွက် အမျိုးသားအဆင့် သိုလှောင်ရုံတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် တက္ကဆက်ပြည်နယ်အခြေစိုက် မျိုးသုဉ်းသွားသောမျိုးစိတ်များကို ပြန်လည်ဖန်တီးသည့် Colossal Biosciences ကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဤကြိုးပမ်းမှုသည် ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့က ကမ်းလွန်ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်မှုများကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များအား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုများကို လျှော့ချရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ခြင်းအပါအဝင် အဆိုပါကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုများကို အားနည်းသွားစေရန် လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန် ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဝန်ဆောင်မှုဌာန (US Fish and Wildlife Service) နှင့် ပူးပေါင်း၍ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ (Endangered Species Act) အရ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂,၃၀၀ ကျော်ထံမှ ဆဲလ်များ၊ မျိုးပွားဆိုင်ရာ တစ်ရှူးများနှင့် DNA များကို စုဆောင်းရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ အဆိုပါ နမူနာများကို အေးခဲထိန်းသိမ်းထားမည်ဖြစ်ပြီး ဒါးလက်စ်မြို့ရှိ Colossal ၏ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် သိမ်းဆည်းထားမည်ဖြစ်ကာ မိတ္တူနမူနာများကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းသို့ ဖြန့်ဝေထားမည်ဖြစ်သည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က မျိုးသုဉ်းသွားသော ဝံပုလွေမျိုးစိတ် (dire wolf) ပေါက်စများကို အသက်ဝင်အောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည်ဟု ကြေညာခဲ့သော အဆိုပါကုမ္ပဏီသည် နမူနာများအပေါ် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ စီကွန်းစ (genetic sequencing) ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ပြီး အဆိုပါအချက်အလက်များကို သုတေသီများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးသမားများအတွက် ရရှိနိုင်စေမည်ဖြစ်သည်။ ဤပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအရ ဖက်ဒရယ်အစိုးရကသာ နမူနာပစ္စည်းများကို ပိုင်ဆိုင်မည်ဖြစ်သည်။

"ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ တတ်နိုင်သမျှ မျိုးစိတ်တွေရဲ့ နမူနာတွေကို အရန်သင့် သိမ်းဆည်းထားချင်ပါတယ်" ဟု Colossal ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်နှင့် ပူးတွဲတည်ထောင်သူ Ben Lamm က ပြောကြားသည်။

Colossal သည် နယ်ပယ်အသီးသီးရှိ ၎င်း၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များအနေဖြင့် သွေး၊ အရေပြားနှင့် အခြားတစ်ရှူးနမူနာများကို ရယူနိုင်စေရန် စုဆောင်းရေးကိရိယာများကို ပံ့ပိုးပေးလျက်ရှိသည်။ စုဆောင်းမှုလုပ်ငန်းစဉ်များ စတင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း Lamm က ဆိုသည်။

"ဒီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဟာ အမေရိကန် ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဝန်ဆောင်မှုဌာနရဲ့ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍရဲ့ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို ပေါင်းစပ်ပေးလိုက်တာဖြစ်ပြီး မျိုးစိတ်တွေကို ပြန်လည်ရှင်သန်စေဖို့၊ အရေးပါတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇအရင်းအမြစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းဖို့နဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးရဲ့ အနာဂတ်ကို ခိုင်မာစေဖို့ ကူညီပေးနိုင်မယ့် နည်းလမ်းသစ်တွေကို ဖော်ဆောင်ပေးမှာဖြစ်ပါတယ်" ဟု ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး Doug Burgum က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ပြောကြားသည်။ (ပြည်ထဲရေးဌာန၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဌာနသည် ဤပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်အချက်အလက်များ တောင်းဆိုချက်ကို တုံ့ပြန်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။)

သီအိုရီအရဆိုလျှင် အဆိုပါနမူနာများကို မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်နေသော မျိုးစိတ်တစ်ခုကို ကယ်တင်ရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဌာနသည် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သေဆုံးသွားခဲ့သော ဖာရက် (ferret) တစ်ကောင်၏ အေးခဲထိန်းသိမ်းထားသော ဆဲလ်များကို အသုံးပြု၍ မြောက်အမေရိကတွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး အဖြစ်အများဆုံး နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်သည့် black-footed ferret ကို ပုံတူပွား (clone) ခဲ့စဉ်က ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့ဖူးသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ကြေညာခဲ့သော ဤလုပ်ဆောင်ချက်သည် အမေရိကန်၏ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်ကို ပုံတူပွားသည့် ပထမဆုံးအကြိမ်ဖြစ်သည်။ ဆန်ဒီယေဂို တိရစ္ဆာန်ရုံ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် မဟာမိတ်အဖွဲ့ (San Diego Zoo Wildlife Alliance) ရှိ Frozen Zoo က ထိုလုပ်ငန်းအတွက် နမူနာကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။

ထရမ့်အစိုးရလက်ထက်တွင် ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဌာနသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော အရေးပါသည့် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုထားပြီး၊ ယင်းသည် အန္တရာယ်ရှိသော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များအတွက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုများကို နောက်ပြန်ဆုတ်သွားစေနိုင်သည်။ အဆိုပြုထားသော အပြောင်းအလဲများတွင် ကာကွယ်ထားသော နေရင်းဒေသများကို သတ်မှတ်ရာ၌ စီးပွားရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားချက်များကို ထည့်သွင်းရန်နှင့် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များကဲ့သို့ပင် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ်များကို အလိုအလျောက် တင်းကျပ်စွာ ကာကွယ်ပေးသည့် "ခြုံငုံစည်းမျဉ်း" (blanket rule) ကို ဖျက်သိမ်းရန် ပါဝင်သည်။

ယခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့တွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များအား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုများကို ကျော်လွှားသင့်မသင့် ဆုံးဖြတ်ရန် Burgum အပါအဝင် ထိပ်တန်းအစိုးရအရာရှိများပါဝင်သည့် God Squad ဟုခေါ်သော အဖွဲ့ကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပြီးကတည်းက အကြိမ်အနည်းငယ်သာ တွေ့ဆုံခဲ့ဖူးသော အဆိုပါအဖွဲ့သည် ထိုဒေသရှိ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်သူများကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ (သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးသမားများသည် အဆိုပါဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။)

အရီဇိုးနားအခြေစိုက် အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Center for Biological Diversity မှ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ Noah Greenwald က Colossal နှင့် ပြုလုပ်သည့် ဤလုပ်ဆောင်ချက်သစ်သည် အစိုးရ၏ ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ သဘောထားနှင့် ကိုက်ညီနေကြောင်း၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားများနှင့် ပဋိပက္ခမဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။

"ဒါဟာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတွေကို ထိန်းသိမ်းတာ မဟုတ်ပါဘူး" ဟု သူက ဆိုသည်။ "ဒါဟာ နောက်ဆုံးမျှော်လင့်ချက်အဖြစ် လုပ်ဆောင်တာမျိုးပါ။ အစိုးရအနေနဲ့ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်တွေကို ပြန်လည်ရှင်သန်အောင် လုပ်ဆောင်ရာမှာ ကျရှုံးမှသာ ဒီမျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတွေ လိုအပ်လာမှာပါ"

Center for Biological Diversity သည် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် အဆိုပြုချက်များကို ဝေဖန်လျက်ရှိသည်။ Greenwald က ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများသည် မျိုးစိတ်များ ဆုံးရှုံးမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အမျိုးသားဥယျာဉ်များနှင့် တောရိုင်းဒေသများကဲ့သို့သော ပြည်သူပိုင်မြေများကို ကာကွယ်ခြင်းအပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်သင့်ကြောင်း ပြောကြားသည်။ နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ မျိုးသုဉ်းသွားသော သို့မဟုတ် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာနိုင်သည်ဆိုဦးတော့၊ ထိုမျိုးစိတ်များကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန်အတွက် နေရင်းဒေသများ ကျန်ရှိနေရန် လိုအပ်ကြောင်း သူက ဆိုသည်။