အစ္စရေးနှင့် ဆွေးနွေးမှုများမပြုလုပ်မီ လက်ဘနွန်က ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေး ယန္တရားကို ဆွေးနွေး

လက်ဘနွန်သမ္မတ ဂျိုးဇက် အောင် (Joseph Aoun) သည် အမေရိကန်ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ် (JD Vance) နှင့် ကာတာဝန်ကြီးချုပ်တို့နှင့်အတူ နိုင်ငံအတွက် “ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေး ယန္တရား” တစ်ခုနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော အဆိုပါဖုန်းခေါ်ဆိုမှုသည် အစ္စရေးနှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ခိုင်မာစေရန် အဓိကထား ဆွေးနွေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း လက်ဘနွန်သမ္မတရုံး၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ နှစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများအကြား ဖြစ်ပွားနေသော ရန်လိုမှုများကြောင့် အစ္စရေးစစ်တပ်သည် တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သလို ဟစ်ဇ်ဘိုလာဘက်ကလည်း မြောက်ပိုင်းအစ္စရေးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ထောက်ပံ့ပေးနေသည့် အီရန်နိုင်ငံသည် ဖေဖော်ဝါရီလက အစ္စရေးနှင့်အတူ အီရန်တွင် စစ်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့သည့် အမေရိကန်နှင့် လက်ရှိပြုလုပ်နေသော ဆွေးနွေးပွဲများတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အဓိကအချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

လက်ဘနွန်သည် အစ္စရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို အမေရိကန်၌ အင်္ဂါနေ့တွင် ပြန်လည်စတင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာသည် ယခင်က သဘောတူညီထားသည့် ရန်လိုမှုများ လျှော့ချရေးကို လိုက်နာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး အစ္စရေးနှင့် ဆက်ဆံနေသည့် လက်ဘနွန်အစိုးရကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။

တနင်္ဂနွေနေ့က ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် အမေရိကန်-အီရန် ဆွေးနွေးပွဲ ပထမအကျော့ကို ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့သည့် ကာတာနှင့် ပါကစ္စတန်တို့က “လက်ဘနွန်တွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့်ရေးကို လိုက်နာမှုရှိစေရန်” အတွက် “ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေး ဆဲလ် (deconfliction cell) တစ်ခု တည်ထောင်ရန် နှစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများက သဘောတူညီခဲ့ကြသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုမူ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။

ဗန့်စ်က နောက်ပိုင်းတွင် သတင်းထောက်များအား ပြောကြားရာ၌ အဆိုပါယန္တရားသည် ဖြစ်ရပ်များ “ပိုမိုကြီးမားသော အရှိန်အဟုန်သို့” မရောက်ရှိစေရန် တားဆီးရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“လက်ဘနွန်ရဲ့ နယ်မြေပိုင်နက်နဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး အစ္စရေးရဲ့ လုံခြုံရေးကိုလည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကို ကျွန်တော်တို့ ရောက်ရှိနိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“ဒါဟာ လက်ဘနွန်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်သလို အီရန်ဘက်ကလည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ထိန်းချုပ်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်” ဟု ဗန့်စ်က ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Abbas Araghchi) က ဆွစ်ဇာလန်တွင် ဆွေးနွေးပွဲများအပြီး လူမှုကွန်ရက်တွင် “ပထမဆုံး အစစ်အမှန် စမ်းသပ်မှု - လက်ဘနွန် ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေး ဆဲလ်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

လက်ဘနွန်သည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့၏ ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှုများကြားတွင် အရေးပါသော အချက်အချာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်နှင့် အစ္စရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးပွဲများကို ဧပြီလတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ပဉ္စမအကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲကို အင်္ဂါနေ့တွင် ဝါရှင်တန်၌ စတင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

တီဟီရန်သည် ဝါရှင်တန်နှင့် မည်သည့်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်မဆို လက်ဘနွန်အပါအဝင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာအားလုံးတွင် စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရမည်ဟု ကြာမြင့်စွာကတည်းက တောင်းဆိုထားသည်။ သို့သော်လည်း အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေပြီး ဟစ်ဇ်ဘိုလာကလည်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နေသည်။

ထိုအခြေအနေကြောင့် ဝါရှင်တန်သည် အစ္စရေးအပေါ် ပိုမိုပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများကို ထုတ်ပြန်လာခဲ့သည်။ ဗန့်စ်သည် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က အစ္စရေးခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို “အမျိုးသားလုံခြုံရေး အကျပ်အတည်းတွေကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် လူသတ်ရုံနဲ့ မပြီးဆုံးနိုင်ဘူး” ဟု သတိပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို “တိုက်ခိုက်ခြင်း” ရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

အစ္စရေးသည် စနေနေ့အထိ လက်ဘနွန်တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ လူပေါင်း ဒါဇင်နှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုက တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်ကို “လိုအပ်သရွေ့” သိမ်းပိုက်ထားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏အစိုးရအတွင်းရှိ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်သူများကို ငြိမ်သက်စေရန် ရည်ရွယ်ပုံရသည့်အနေဖြင့် နေတန်ယာဟုက အစ္စရေးစစ်တပ်သည် တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်တွင် ကြုံတွေ့ရသည့် မည်သည့်ခြိမ်းခြောက်မှုကိုမဆို တုံ့ပြန်ရန် “အပြည့်အဝ လွတ်လပ်ခွင့်” ရှိကြောင်းနှင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လိုအပ်သည်ဟု ယူဆသရွေ့ ထိုဒေသတွင် ဆက်လက်ချထားမည်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်၏ ဖိအားပေးမှုသည် နေတန်ယာဟုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနေပုံရပြီး လက်ဘနွန်ရှိ မတည်ငြိမ်သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် တနင်္ဂနွေနှင့် တနင်္လာနေ့များတွင် ဆက်လက်တည်မြဲနေပုံရသည်။

ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သတင်းထောက်များအား ပြောကြားရာတွင် မတ်လ ၂ ရက်နေ့က အစ္စရေးနှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့အကြား ရန်လိုမှုများ ပြန်လည်စတင်ပြီးနောက်ပိုင်း ကုလသမဂ္ဂ လက်ဘနွန်ယာယီတပ်ဖွဲ့ (UNIFIL) မှ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းသူများအနေဖြင့် မည်သည့်ဘက်မှမဆို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို မတွေ့ရှိရသည့် ပထမဆုံးနေ့ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်ရှိ နာဘာတီယာ (Nabatieh) မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနမှ ဟိုင်ဒီ ပက် (Heidi Pett) က “သတိကြီးစွာဖြင့် ငြိမ်သက်နေမှု” ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။

“ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ ဒီမြို့နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်က မြို့ရွာတွေအတွက် အလွန်ရက်စက်ပြီး သွေးထွက်သံယိုဖြစ်ခဲ့တဲ့ ရက်အနည်းငယ်အပြီးမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ” ဟု သူမက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂနှင့် လက်ဘနွန်သုတေသနစင်တာတစ်ခု၏ စာရင်းဇယားများအရ မတ်လတွင် အစ္စရေး-ဟစ်ဇ်ဘိုလာ ပဋိပက္ခ စတင်ချိန်မှစ၍ တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်ရှိ အဆောက်အအုံများ တိုက်ရိုက်ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃၈ ဘီလီယံခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

အဆောက်အအုံပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ကျော်မှာ “လုံးဝပျက်စီးသွားခဲ့ပြီ” ဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လူပေါင်း ၄,၁၇၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၂,၁၆၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း လက်ဘနွန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက တနင်္လာနေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။