ကင်ညာတရားရုံးက အမေရိကန်၏ အီဘိုလာ သီးသန့်ခွဲခြားစောင့်ကြည့်ရေးစခန်းစီမံကိန်းကို ဆိုင်းငံ့လိုက်သည်

ကင်ညာတရားရုံးတစ်ခုသည် ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများအတွက် အီဘိုလာ သီးသန့်ခွဲခြားထားရှိရေး စခန်းတစ်ခု တည်ထောင်ရန် အစီအစဉ်ကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ၏ ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများအပြီးတွင် ဆိုင်းငံ့လိုက်ပြီဖြစ်သည်။

တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ပက်ထရီရှား ညာအွန်ဒီသည် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက တင်သွင်းထားသည့် ဥပဒေကြောင်းအရ စိန်ခေါ်မှုအပေါ် စီရင်ချက်မချမီအထိ အဆိုပါစခန်းနှင့်ပတ်သက်သည့် သဘောတူညီချက်ကို ရပ်ဆိုင်းရန် သောကြာနေ့တွင် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုကို လာမည့်သီတင်းပတ်တွင် ကြားနာသင့်သည်။

အဆိုပြုထားသော စီစဉ်မှုသည် ရောဂါသည် အလယ်ပိုင်းအာဖရိကကို ကျော်လွန်၍ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်ဟူသော စိုးရိမ်မှုများကြားတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ (DRC) အရှေ့ပိုင်းတွင် ဗဟိုပြုပြီး ယူဂန်ဒါသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သော ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုတစ်ခုကြောင့် လူပေါင်း ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာသို့ ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးရန် နိုင်ငံများက ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသော နိုင်ငံသားများကို ကုသမှုအတွက် ၎င်းတို့၏နေအိမ်သို့ တိုက်ရိုက်ပို့ဆောင်ခြင်းထက် ကင်ညာတွင် သီးသန့်ခွဲခြားပြီး စောင့်ကြည့်ရန် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။

ကင်ညာလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Katiba Institute က သောကြာနေ့တွင် စတင်လည်ပတ်ရန် စီစဉ်ထားသည့် အဆိုပါစခန်းကို စိန်ခေါ်သည့် အသနားခံစာတွင် ၎င်းကို လျှို့ဝှက်စွာနှင့် တစ်ဖက်သတ် တည်ထောင်နေခြင်းဖြစ်ပြီး "ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြင်းထန်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အဆိုပါ တင်ပြချက်တွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအတွက် "ပြင်းထန်ပြီး ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်နိုင်သော အန္တရာယ်များ" ကို သတိပေးခဲ့ပြီး ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှု တစ်ခုမျှ မရှိသေးသော ကင်ညာသို့ အီဘိုလာ ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများကို ခေါ်ဆောင်လာခြင်းသည် နိုင်ငံအတွင်း ရောဂါပျံ့နှံ့နိုင်ခြေကို တိုးမြှင့်စေနိုင်သည်ဟု တရားရုံးတွင် ငြင်းခုံခဲ့သည်။

ဥပဒေကြောင်းအရ စိန်ခေါ်မှု ထုတ်ပြန်ခဲ့ချိန်တွင် အဆိုပါစခန်းကို မည်သည့်နေရာတွင် ထားရှိမည်ကို သို့မဟုတ် ကင်ညာအစိုးရက အစီအစဉ်ကို တရားဝင် အတည်ပြုပြီးပြီလားဆိုသည်ကို မရှင်းလင်းသေးပါ။

နိုင်ရိုဘီသည် အီဘိုလာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများအတွက် ပံ့ပိုးကူညီမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဝါရှင်တန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများကို လူသိရှင်ကြား အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း သီးသန့်ခွဲခြားထားရှိရေး စခန်းနှင့်ပတ်သက်သည့် သတင်းများကို တိုက်ရိုက်ဖြေရှင်းခြင်း မရှိသေးပါ။

"အီဘိုလာ သီးသန့်ခွဲခြားထားရှိရေး စခန်းကို လျှို့ဝှက်စွာ၊ တစ်ဖက်သတ် တည်ထောင်ခြင်းသည် အသက်ရှင်သန်ခွင့်၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားမျှတသော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်၊ ပြည်သူလူထု ပါဝင်ခွင့်နှင့် ပါလီမန်ကြီးကြပ်မှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများနှင့်ပတ်သက်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြင်းထန်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်" ဟု Katiba Institute က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုက ဝါရှင်တန်သည် ကင်ညာ၏ အီဘိုလာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများအတွက် ဒေါ်လာ ၁၃.၅ သန်း ပံ့ပိုးရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အဆိုပြုထားသော သီးသန့်ခွဲခြားထားရှိရေး စီစဉ်မှု၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို လူသိရှင်ကြား အတည်ပြုခြင်း မရှိခဲ့ပါ။

အမေရိကန်အရာရှိများက နောက်ပိုင်းတွင် DRC မှ ရောက်ရှိလာသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို သီးသန့်ခွဲခြားထားရှိရန် ရည်ရွယ်သည့် သီးသန့်ခွဲခြားထားရှိရေး ကုတင် ၅၀ ပါ စခန်းတစ်ခုကို သောကြာနေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ရန် စီစဉ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အဆိုပါစခန်းကို မြို့တော် နိုင်ရိုဘီမှ ကီလိုမီတာ ၂၀၀ (မိုင် ၁၂၄) ခန့်အကွာရှိ လိုင်ကီပီယာ လေတပ်စခန်းတွင် အမေရိကန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများက စီမံခန့်ခွဲမည်ဖြစ်သည်ဟု AFP သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြသည်။

ကင်ညာ ဆရာဝန်များသမဂ္ဂက ကြာသပတေးနေ့တွင် အစိုးရက သဘောတူညီချက်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ပါက ပြင်ဆင်မှုအဖြစ် ၄၈ နာရီ သပိတ်မှောက်ရန် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အာဏာပိုင်များသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အီဘိုလာ ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများကို ၎င်း၏မြေပေါ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုရန် ဆန္ဒမရှိပုံရကြောင်း သမဂ္ဂက ပြောကြားခဲ့ပြီး ကင်ညာသည် "အမှိုက်ပုံ" မဖြစ်သင့်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

"ကင်ညာ၏ ကျန်းမာရေးစနစ်၏ ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်သူများအနေဖြင့် နိုင်ငံတော် ဇီဝလုံခြုံရေးနှင့် ၎င်း၏နိုင်ငံသားများ၏ အသက်များကို နိုင်ငံခြားအကူအညီနှင့် လဲလှယ်ရန် အစိုးရ၏ ထင်ရှားသော ဆန္ဒကို ကျွန်ုပ်တို့ အလွန်အမင်း စက်ဆုပ်ရွံရှာမိပါသည်" ဟု သမဂ္ဂ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဒက်ဗ်ဂျီ အာတဲလားက ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

ကင်ညာဥပဒေအသင်းကလည်း နိုင်ငံတွင် "ထိုကဲ့သို့သော စခန်းကို ဘေးကင်းစွာ စီမံခန့်ခွဲရန် လိုအပ်သော မြင့်မားသော ထိန်းချုပ်မှု အခြေခံအဆောက်အအုံ" မရှိကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ပြည်သူလူထုကို ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များသို့ ရောက်ရှိစေနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤအငြင်းပွားမှုသည် DRC အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ Bundibugyo အမျိုးအစား အီဘိုလာ ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် ကျန်းမာရေးအာဏာပိုင်များ အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုဒေသတွင် လုပ်ငန်းဝန်ပိနေသော ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ၊ ကန့်သတ်ထားသော ဆေးဝါးပစ္စည်းများ၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုများက ဗိုင်းရပ်စ်ပျံ့နှံ့မှုကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို အဟန့်အတားဖြစ်စေခဲ့သည်။

အီဘိုလာ၏ အခြားပုံစံအချို့နှင့်မတူဘဲ Bundibugyo အမျိုးအစားတွင် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေး သို့မဟုတ် သီးခြားကုသမှု မရှိသေးပါ။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တက်ဒရိုစ် အက်ဒနွန် ဂေဘရီယေဆပ်စ်က ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် DRC အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ အီတူရီပြည်နယ်တွင် အများဆုံး ဖြစ်ပွားနေပြီး အစီရင်ခံထားသော ကူးစက်မှုများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ၎င်းက ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း၊ မြောက်ကီဗူနှင့် တောင်ကီဗူပြည်နယ်များတွင်လည်း အရေအတွက် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အဆိုပါဒေသသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ပဋိပက္ခများ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက ၎င်းပိုင်ဆိုင်သော ကြီးမားသော သတ္တုသယံဇာတ ကြွယ်ဝမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် စုပြုံနေထိုင်နေသော ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများနှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ဆောင်မှုများ ပြိုကွဲမှုတို့က ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ချေမှုန်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေသည်။

"DRC အရှေ့ပိုင်းသည် ယခုအခါ ရောဂါနှင့် ပဋိပက္ခတို့၏ ကပ်ဆိုးကြီးနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်" ဟု တက်ဒရိုစ်က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် လူမှုမီဒီယာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။

ကွန်ဂိုအစိုးရက မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ကြေညာခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း သံသယဖြစ်ဖွယ် ကူးစက်မှု ၁,၀၀၀ ကျော်နှင့် အနည်းဆုံး သေဆုံးသူ ၂၂၀ ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှု၏ အမှန်တကယ်အတိုင်းအတာသည် များစွာ ပိုမိုကြီးမားနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ပြီး အာဏာပိုင်များက မဖော်ထုတ်နိုင်မီ ရက်သတ္တပတ်များစွာကြာအောင် ဗိုင်းရပ်စ်သည် မသိရှိဘဲ ပျံ့နှံ့နေခဲ့ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

ယူဂန်ဒါကလည်း ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် ဆက်စပ်သော ကူးစက်မှု ၇ ခုနှင့် သေဆုံးသူ ၁ ဦးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်က ယခင်ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများအတွင်း ကူးစက်ခံရသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို ၎င်းတို့၏နေအိမ်သို့ ပြန်ပို့ခြင်းအတွက် အစိုးရများကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။

ယခုလအစောပိုင်းတွင် DRC တွင် အလုပ်လုပ်နေပြီး အီဘိုလာပိုးတွေ့ရှိခဲ့သော ဆရာဝန်တစ်ဦးကို ဆေးကုသမှုအတွက် ဂျာမနီသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး သာသနာပြုတစ်ဦးကို ချက်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

ဝါရှင်တန်က အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို ကုသမှုအတွက် ၎င်းတို့၏နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခြင်း၊ သို့သော် ကုသမှုအရည်အသွေးကို မေးခွန်းထုတ်နိုင်သည့် တတိယနိုင်ငံများသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းသည် အမေရိကန်ဆရာဝန်များထံမှ ဝေဖန်မှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး တစ်ဦးက ၎င်းကို "ဤနိုင်ငံက ၎င်း၏နိုင်ငံသားများအပေါ် ပေးဆပ်ရမည့်အရာကို ကိုယ်ကျင့်တရားအရ စွန့်လွှတ်ခြင်း" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်ဟု Associated Press သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြသည်။

ဥရောပတွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်လာနေပြီဖြစ်သည်။ အီတလီဝန်ကြီးချုပ် ဂျော်ဂျီယာ မယ်လိုနီက ဗိုင်းရပ်စ်သည် တိုက်ကြီးသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် နယ်စပ်စောင့်ကြည့်မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားဖြည့်ရန် ဥရောပသမဂ္ဂခေါင်းဆောင်များကို သောကြာနေ့တွင် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။