‘ဆန့်ကျင်ဘက် အမြင်များ’ - ကိုလံဘီယာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ သိထားသင့်သည်များ

တောင်အမေရိကနိုင်ငံဖြစ်သည့် ကိုလံဘီယာတွင် တနင်္ဂနွေနေ့၌ မဲဆန္ဒရှင်များသည် အရေးကြီးသော ရွေးချယ်မှုတစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

လွန်ခဲ့သော လေးနှစ်က ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးသော ဘယ်ဝါးယံသမ္မတ ဂူစတာဗို ပီထရို (Gustavo Petro) ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ၎င်းတို့သည် ပီထရို၏ ဘယ်ဝါးယံမူဝါဒများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်လား၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအရ ညာဝါးယံအင်အားစုများကို အာဏာပြန်လည်ပေးအပ်မည်လားဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရတော့မည်ဖြစ်သည်။

ကိုလံဘီယာသမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၏ ပထမအကျော့မဲပေးမှုတွင် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၁၄ ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများထဲတွင် ဘယ်ဝါးယံ၊ ညာဝါးယံနှင့် အလယ်အလတ်ဝါးယံတို့မှ ပါဝင်ကြပြီး လုံခြုံရေးနှင့် လူနေမှုစရိတ်ကဲ့သို့သော ပြဿနာရပ်များအတွက် အပြိုင်အဆိုင် ရင်ဆိုင်သွားကြမည်ဖြစ်သည်။

သို့သော် ပီထရိုမှာ ယခုရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။ ကိုလံဘီယာတွင် သမ္မတများသည် လေးနှစ်သက်တမ်း တစ်ကြိမ်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်ရှိသည်။

ညာဝါးယံအင်အားစုများသည် အထူးသဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအကျော့သို့ ရောက်ရှိသွားပါက အသာစီးရနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ပီထရိုမှာ လူထုထောက်ခံမှုနှုန်း ကျဆင်းနေပြီး မဲဆန္ဒရှင်များသည် နိုင်ငံ၏ ဆယ်စုနှစ်ခြောက်ခုကြာ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရာဇဝတ်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများအပေါ် စိတ်ပျက်လျက်ရှိကြသည်။

သို့သော် ဘယ်ဝါးယံကိုယ်စားလှယ်လောင်း အိုင်ဗန် ဆီပီဒါ (Ivan Cepeda) ကမူ ပထမအကျော့မဲပေးမှုမတိုင်မီ စစ်တမ်းများတွင် ထိပ်ဆုံးမှ ဦးဆောင်နေခြင်းဖြင့် လေ့လာသူများကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။

ရွေးကောက်ပွဲကို မည်သည့်အချိန်တွင် ကျင်းပမည်နည်း၊ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မည်သူတို့ဖြစ်ကြသနည်း၊ မဲဆန္ဒရှင်များအတွက် အဓိကထား စိုးရိမ်နေသည့် ပြဿနာများမှာ အဘယ်နည်း။ ဤအကျဉ်းချုပ်ရှင်းလင်းချက်တွင် အဆိုပါမေးခွန်းများနှင့် အခြားအချက်အလက်များကို ဖော်ပြပေးသွားပါမည်။

ပထမအကျော့ မဲပေးမှုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ထားသည်။

ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးသည် ဒုတိယအကျော့မဲပေးမှုကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ပထမအကျော့တွင် မဲအရေအတွက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ရရှိရန် လိုအပ်သည်။

မည်သည့်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းမျှ အဆိုပါ ရာခိုင်နှုန်းပြည့်မီခြင်းမရှိပါက ထိပ်ဆုံးမှ မဲရရှိသူနှစ်ဦးကြားတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့၌ ဒုတိယအကျော့ ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်သည်။

မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း လက်တင်အမေရိကတစ်ဝန်းတွင် အမြစ်တွယ်နေသော ဘယ်ဝါးယံအစိုးရများသည် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ရှုံးနိမ့်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တစ်ခုတည်းတွင်ပင် ဘိုလီးဗီးယား၊ ချီလီနှင့် ဟွန်ဒူးရပ်စ်နိုင်ငံတို့တွင် ဘယ်ဝါးယံသမ္မတများနေရာ၌ ညာဝါးယံကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။

သို့သော် ကိုလံဘီယာတွင် ဘယ်ဝါးယံသမ္မတများ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားစွာ မရှိခဲ့ပေ။ ပီထရိုမှာ ပထမဆုံးဖြစ်သည်။ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဝါရှင်တန်ရုံး (WOLA) မှ ကိုလံဘီယာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ ဂီမီနာ ဆန်းချက်ဇ် (Gimena Sanchez) ၏ အဆိုအရ ဤရွေးကောက်ပွဲသည် စောင့်ကြည့်ရမည့် ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

"ဒါဟာ ကိုလံဘီယာရဲ့ နှစ် ၂၀၀ သမိုင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဘယ်ဝါးယံအစိုးရ တက်လာပြီးနောက် ကျင်းပတဲ့ ပထမဆုံး ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်ပါတယ်" ဟု ဆန်းချက်ဇ်က ရှင်းပြသည်။

ကိုလံဘီယာသည် ယခုအခါ လမ်းဆုံလမ်းခွတွင် ရောက်ရှိနေသည်။ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အဓိကကျသော ပြဿနာတစ်ခုမှာ နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခကို မည်သို့ဖြေရှင်းမည်နည်းဆိုသည့်အချက်ဖြစ်ပြီး၊ အဆိုပါ ပဋိပက္ခကြောင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း လူပေါင်း ၂၃၅,၆၁၉ ဦးကျော် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။

နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ၏ အဆိုအရ နောက်ထပ်လူပေါင်း ၈၇,၀၆၉ ဦးမှာ တိုက်ပွဲများကြောင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နေရပ်စွန့်ခွာရသည့် အဖြစ်အပျက်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

ပီထရိုသည် အစိုးရတပ်ဖွဲ့များ၊ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများ၊ ဘယ်ဝါးယံသူပုန်များနှင့် ညာဝါးယံ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်နေကြသည့် ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်းကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။

သို့သော် ဆန်းချက်ဇ်၏ အဆိုအရ ညာဝါးယံအင်အားစုများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ထောက်ခံအားပေးသည့် စစ်ရေးနည်းလမ်းကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးရန် တိုက်တွန်းထားသည်။

"ထိပ်တန်းကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေဟာ အုပ်စုနှစ်ခု ကွဲနေပါတယ်။ ပီထရိုရဲ့ ဘယ်ဝါးယံအစိုးရကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းပြီး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးတဲ့ လုံခြုံရေးချဉ်းကပ်မှုမျိုးနဲ့၊ ကိုလံဘီယာရဲ့ အတိတ်က တင်းကျပ်တဲ့ လုံခြုံရေးပုံစံကို ပြန်လိုချင်တဲ့ ညာဝါးယံကိုယ်စားလှယ်လောင်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်" ဟု ဆန်းချက်ဇ်က ပြောကြားသည်။

"နိုင်ငံအတွက် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တဲ့ အမြင်နှစ်ခုကို သင်တွေ့ရမှာပါ"

အထက်လွှတ်တော်အမတ် အိုင်ဗန် ဆီပီဒါသည် ဘယ်ဝါးယံနိုင်ငံရေး၏ အဓိကကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာပြီး Historic Pact ဟုခေါ်သော အာဏာရညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။

ဆီပီဒါသည် မညီမျှမှုများကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည့် လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးမူဝါဒများအပါအဝင် ပီထရို၏ မူဝါဒများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု ကတိပြုထားသည်။

သူသည် ပီထရို၏ "စုစုပေါင်းငြိမ်းချမ်းရေး" (Total Peace) ချဉ်းကပ်မှုကိုလည်း လက်ခံထားပြီး၊ စစ်ရေးအင်အားကိုသာ အားကိုးမည့်အစား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းတိုက်ပွဲများကို ဖြေရှင်းရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

အစိုးရ၏ အကြမ်းဖက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခြင်းသည် ဆီပီဒါ၏ ဘဝနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း၏ အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အထက်လွှတ်တော်အမတ်လည်းဖြစ်သူ သူ၏ဖခင်မှာ အစိုးရကျောထောက်နောက်ခံပြု လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တစ်ခု၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ဆီပီဒါသည် သမ္မတဟောင်း အယ်လ်ဗာရို အူရီဘေး (Alvaro Uribe) အား ညာဝါးယံ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ဆက်နွှယ်မှုရှိသည်ဟု စွပ်စွဲမှုကြောင့် တရားဥပဒေဆိုင်ရာ တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ရသည်။

ဆီပီဒါသည် ဘယ်ဝါးယံ၏ အဓိကကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်လာသော်လည်း ညာဝါးယံနိုင်ငံရေးတွင်မူ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ ပိုမိုကွဲပြားနေသည်။

အစွန်းရောက် ညာဝါးယံအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူမှာ Defenders of the Homeland Party မှ ရှေ့နေ အာဘီလာဒို ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလား (Abelardo de la Espriella) ဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ဆာဗေးဒိုးသမ္မတ ဆာဗေးဒိုး ဘူကီလီ (Salvador Bukele) နှင့် အာဂျင်တီးနားမှ ဟာဗီယာ မီလေ (Javier Milei) တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခံနေရသူဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ခေါင်းဆောင်များကဲ့သို့ပင် ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားသည် နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေးအတွက် တင်းကျပ်သော အမြင်ကို တင်ပြထားသည်။ အကယ်၍ ရွေးကောက်ခံရပါက လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများကို ရပ်တန့်မည်ဖြစ်ပြီး၊ သူပုန်စခန်းများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ကာ ကိုကင်းထုတ်လုပ်သည့် ကုန်ကြမ်းဖြစ်သော ကိုကာပင်များကို လေကြောင်းမှ ပိုးသတ်ဆေးဖြန်းခြင်းကို ပြန်လည်စတင်မည်ဟု ပြောကြားသည်။

Democratic Centre Party မှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အထက်လွှတ်တော်အမတ် ပါလိုမာ ဗလင်စီယာ (Paloma Valencia) သည် ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားထက် ပိုမိုသင့်တင့်မျှတသော ရွေးချယ်မှုအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ သူမကလည်း ရာဇဝတ်မှုများကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်မည်ဟု ကတိပြုထားသည်။ သူမ၏ မူဝါဒတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို တိုးချဲ့ရန်၊ အခွန်လျှော့ချရန်နှင့် စီးပွားရေးနယ်ပယ်တွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို အားပေးသည့် မူဝါဒများကို မြှင့်တင်ရန် ပါဝင်သည်။

ရွေးကောက်ပွဲကာလအတွင်း ၎င်းတို့၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုသည် ဗလင်စီယာနှင့် ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားတို့ကြားတွင် အပြန်အလှန် စွပ်စွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဘယ်ဝါးယံအနိုင်ရရှိစေရန် လမ်းခင်းပေးနေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။

"ဗလင်စီယာ ကိုယ်စားပြုတဲ့ ရင်းနှီးပြီးသား နိုင်ငံရေးအသိုင်းအဝိုင်းနဲ့၊ အပြင်လူတစ်ယောက်အဖြစ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တင်ပြတဲ့ ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားရဲ့ အစွန်းရောက် ညာဝါးယံအုပ်စုဆိုပြီး ရှိနေပါတယ်" ဟု ဆန်းချက်ဇ်က ပြောသည်။

ဗလင်စီယာဘက်ကမူ ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားကို မျက်နှာနှစ်ခုရှိသူဟု ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ ရှေ့နေလုပ်ငန်းတွင် ရာဇဝတ်သားများကို ကာကွယ်ပေးနေသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင်မူ လုံခြုံရေးတင်းကျပ်ရန် တောင်းဆိုနေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားကမူ ဗလင်စီယာကို နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအသိုင်းအဝိုင်းဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပယ်ချခဲ့ပြီး၊ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲသည် "ကလေးကစားစရာမဟုတ်" ဟု ဆိုကာ ဆိုရှယ်မီဒီယာပို့စ်တစ်ခုတွင် သူမကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။

စစ်တမ်းများအရ ဆီပီဒါသည် ပြိုင်ဘက်များထက် ဦးဆောင်နေပြီး ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားက ဒုတိယနေရာ၊ ဗလင်စီယာက တတိယနေရာတွင် ရှိနေသည်။

မေလ ၂၄ ရက်နေ့က National Consulting Centre (CNC) နှင့် Cambio သတင်းဌာနတို့၏ စစ်တမ်းအရ ဆီပီဒါသည် မဲဆန္ဒရှင် ၃၃.၄ ရာခိုင်နှုန်း၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိထားပြီး ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများထဲတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။

သို့သော် ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားမှာ ၃၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တိုးတက်လာနေသည်။ ဗလင်စီယာမှာမူ ၁၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် နောက်မှလိုက်နေသည်။

သို့သော်လည်း အဆိုပါစစ်တမ်းများအရ ဆီပီဒါသည် ညာဝါးယံကိုယ်စားလှယ်လောင်းနှစ်ဦးထဲမှ မည်သူနှင့်မဆို ဒုတိယအကျော့တွင် ယှဉ်ပြိုင်ရပါက အခက်အခဲရှိနိုင်ကြောင်း၊ ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလားက အနည်းငယ်အသာစီးရနိုင်ပြီး ဗလင်စီယာမှာလည်း အနိုင်ရရန် ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ်သာ လိုတော့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ မဲမဆုံးဖြတ်ရသေးသော မဲဆန္ဒရှင်များသည် ရလဒ်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နိုင်သည်။ စပိန်သတင်းစာ El Pais ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ မဲမဆုံးဖြတ်ရသေးသူများသည် မဲဆန္ဒရှင်စုစုပေါင်း၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။

ရာဇဝတ်မှု၊ လုံခြုံရေးနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်မှု၊ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှုကဲ့သို့သော စီးပွားရေးပြဿနာများသည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အဓိကလွှမ်းမိုးထားသည်။

Invamer ကုမ္ပဏီ၏ စစ်တမ်းတစ်ခုတွင် မဲဆန္ဒရှင် ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းက လုံခြုံရေးကို နိုင်ငံ၏ အဓိကပြဿနာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။

အခြေခံလိုအပ်ချက်များနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်မှုမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဒုတိယနှင့် တတိယနေရာတွင် ရှိနေသည်။ မဲဆန္ဒရှင် ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းကမူ အဂတိလိုက်စားမှုကို အဓိကစိုးရိမ်ရသည့်အချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်တစ်နှစ်အတွင်း သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အကြမ်းဖက်မှုခြိမ်းခြောက်မှုများ ရှိနေခဲ့သည်။

ဒီ လာ အက်စ်ပရီယဲလား၏ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးအဖွဲ့မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦးမှာ ဤလအစောပိုင်းက ဆိုင်ကယ်စီးလာသူများ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင်လည်း သမ္မတလောင်း မီဂွယ် အူရီဘေး တူရ်ဘေး (Miguel Uribe Turbay) သည် မဲဆွယ်စည်းရုံးပွဲမှ အပြန်တွင် ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရသည်။ အသက် ၃၉ နှစ်အရွယ်ရှိ သူသည် ဒဏ်ရာများကြောင့် နှစ်လအကြာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။

ကိုလံဘီယာတွင် နိုင်ငံရေးအကြမ်းဖက်မှုသည် အလွန်စိုးရိမ်ရသည့်ကိစ္စဖြစ်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် ထိပ်ဆုံးမှ ပြေးနေသူအားလုံးသည် လုံခြုံရေးတင်းကျပ်စွာဖြင့် ခရီးသွားလာနေကြရသည်။