၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပွဲကာလအတွင်း အီဘိုလာရောဂါ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုအတွက် အိမ်ရှင်များ မည်သို့ပြင်ဆင်နေကြပုံ
AI Summary
အရှေ့အာဖရိကတွင် အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ် (ဘန်ဒီဘူဂျိုမျိုးကွဲ) ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုသည် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲအတွက် မြောက်အမေရိကသို့ လာရောက်မည့် ပရိသတ်များကြောင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ (DRC) နှင့် ယူဂန်ဒါတို့တွင် လူပေါင်း ၅၀၀ ကျော် ကူးစက်ခံရပြီး ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က နိုင်ငံတကာ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ကြေညာထားသည်။ အမေရိကန်၊ ကနေဒါနှင့် မက္ကဆီကိုတို့သည် ကူးစက်မှုမဖြစ်စေရန်အတွက် DRC၊ ယူဂန်ဒါနှင့် တောင်ဆူဒန်တို့မှ ခရီးသွားများအတွက် နိုင်ငံတွင်းဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း၊ သီးခြားခွဲခြားနေထိုင်ခြင်းနှင့် တင်းကျပ်သော စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းစသည့် အစီအမံများကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစီအမံများကြောင့် DRC ကမ္ဘာ့ဖလားအသင်း၏ ပြင်ဆင်မှုများ ထိခိုက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ဘယ်လ်ဂျီယံတွင် ၂၁ ရက်ကြာ သီးခြားခွဲခြားနေထိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကျန်းမာရေးကျွမ်းကျင်သူများကမူ အီဘိုလာသည် လေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဖျားနာသူနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှသာ ကူးစက်နိုင်သောကြောင့် သာမန်ကမ္ဘာ့ဖလားပရိသတ်များအတွက် ကူးစက်နိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကမ္ဘာ့ဖလားကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် မည်သည့်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကိုမဆို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် တုံ့ပြန်ရန်အတွက် စနစ်များ ချမှတ်ထားသည်။
ထင်ရှားသော ပြောကြားချက်များ
""ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံနဲ့ ချီလီတို့အကြား ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့ပွဲ ကျင်းပခြင်းကို ပိတ်ပင်တဲ့ အမိန့်ကို ကျွန်တော် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်" ဟု စပိန်တောင်ပိုင်းရှိ လာ လီနီယာ ဒီ လာ ကွန်ဆက်ပ်ရှင်း (La Linea de la Concepcion) မြို့တော်ဝန် ဟွမ် ဖရန်ကို (Juan Franco) က ပြောကြားခဲ့သည်။"
""ကမ္ဘာတစ်ဝန်းကနေ ကမ္ဘာ့ဖလားကို သာမန်လာရောက်လည်ပတ်သူတစ်ဦးဆိုရင် အီဘိုလာကူးစက်ခံရနိုင်ခြေက အလွန်နည်းပါးတယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်" ဟု လန်ဒန် ကင်းကောလိပ် (King’s College London) မှ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးပညာရှင် အိုလီဗာ ဂျွန်ဆင် (Oliver Johnson) က ရိုက်တာသတင်းအေဂျင်စီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။"
""အဲဒါက လေကနေတစ်ဆင့် ကူးစက်တာမဟုတ်လို့ပါ။ အတော်လေးဖျားနာနေသူတစ်ဦးနဲ့ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုရှိမှသာ ကူးစက်နိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ကောင်းမွန်တဲ့ ထိတွေ့မှုခြေရာခံခြင်းတွေ ရှိပါတယ်။ ကူးစက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာရင်လည်း လျင်မြန်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ပါတယ်" ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။"
ကမ္ဘာ့ဖလားသမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည့် ပြိုင်ပွဲအတွက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ပရိသတ်များသည် မြောက်အမေရိကသို့ စတင်ရောက်ရှိနေကြပြီဖြစ်သော်လည်း အရှေ့အာဖရိကတွင် အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် အိမ်ရှင်နိုင်ငံများရှိ ကျန်းမာရေးအရာရှိများအား အထူးသတိပေးထားသည်။
အာဏာပိုင်များသည် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ (DRC) ၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ကြေညာခဲ့သော ရှားပါး ဘန်ဒီဘူဂျို (Bundibugyo) ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးကွဲ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ လူ ၄၈၈ ဦးခန့် ကူးစက်ခံရပြီး ၈၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
အဆိုပါရောဂါသည် အိမ်နီးချင်း ယူဂန်ဒါနိုင်ငံသို့လည်း ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က ယင်းကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကို "နိုင်ငံတကာ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အရေးပေါ်အခြေအနေ" အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် ကူးစက်ခံရသူ ၁၉ ဦးနှင့် သေဆုံးသူ ၂ ဦးကို အတည်ပြုထားပြီး နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် DRC နှင့် ထိစပ်နေသော ၎င်း၏အနောက်ဘက်နယ်စပ်ကို အများအားဖြင့် ပိတ်ထားခဲ့ရာ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးကို မှီခိုနေရသော ကုန်သည်များအား စိတ်ပျက်စေခဲ့သည်။
အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးစင်တာ (CDC) က လက်ရှိကူးစက်ပြန့်ပွားမှုသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသမျှ အီဘိုလာ ကပ်ရောဂါများအနက် အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာနိုင်ပြီး ၂၀၁၄-၁၆ ခုနှစ် အနောက်အာဖရိက ကပ်ရောဂါနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သည်အထိ ရှိနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။
ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် ပရိသတ် တစ်သန်းကျော် မြောက်အမေရိကသို့ လာရောက်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားရာ ပြိုင်ပွဲကာလအတွင်း အီဘိုလာပြန့်ပွားမှုကို ရပ်တန့်ရန် အမေရိကန်၊ ကနေဒါနှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတို့ရှိ အာဏာပိုင်များက မည်သို့ပြင်ဆင်နေသည်ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ကမ္ဘာ့ဖလား အိမ်ရှင်နိုင်ငံများက "အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ် အန္တရာယ်အများဆုံး အာဖရိကဒေသများမှ လာရောက်သူများအတွက် ညှိနှိုင်းထားသော ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ခရီးသွားလာမှုဆိုင်ရာ အစီအမံများ" ကို ကြေညာခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံ၏ ပူးတွဲကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြထားသော်လည်း ညှိနှိုင်းထားသော အစီအမံများ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုမူ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။
မေလတွင် အမေရိကန်သည် ယခင် ၂၁ ရက်အတွင်း DRC၊ ယူဂန်ဒါ သို့မဟုတ် တောင်ဆူဒန်သို့ ခရီးသွားလာခဲ့သော နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများအားလုံးကို နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဤပိတ်ပင်မှုကို ယခင် ၂၁ ရက်အတွင်း ထိုနိုင်ငံများတွင် ရှိခဲ့သော ဂရင်းကတ် ကိုင်ဆောင်သူများအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန် ဒူးလ်စ် (Washington Dulles) နှင့် ဟတ်စ်ဖီးလ်-ဂျက်ဆင် အတ္တလန်တာ (Hartsfield-Jackson Atlanta) အပါအဝင် အမေရိကန်လေဆိပ်အများအပြားသည်လည်း ထိခိုက်ခံရသော ဒေသများမှ ခရီးသွားများအတွက် တင်းကျပ်သော စစ်ဆေးမှု အစီအမံများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအေဂျင်စီ၏ အဆိုအရ ကနေဒါသည် DRC၊ ယူဂန်ဒါနှင့် တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံသားများအား နိုင်ငံတွင်းသို့ ရက် ၉၀ ကြာ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ယာယီပိတ်ပင်ထားသည်။
မေလ ၃၀ ရက်နေ့မှ စတင်အသက်ဝင်မည့် စည်းမျဉ်းအသစ်အရ မကြာသေးမီ ရက်သတ္တပတ်များအတွင်း ထိခိုက်ခံရသော ဒေသများတွင် ရှိခဲ့ပြီး ရောဂါလက္ခဏာမပြသော ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၊ အမြဲတမ်းနေထိုင်သူများနှင့် အခြားနိုင်ငံခြားသားများသည် ၂၁ ရက်ကြာ သီးခြားခွဲခြားနေထိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။
မက္ကဆီကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးက လေဆိပ်များတွင် ပိုမိုတင်းကျပ်သော အီဘိုလာ စစ်ဆေးမှု အစီအမံများကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ပြည်သူများအား DRC သို့ ခရီးသွားလာခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရန် တိုက်တွန်းကာ ထိုနိုင်ငံမှ ရောက်ရှိလာသူများအား ၂၁ ရက်ကြာ သီးခြားခွဲခြားနေထိုင်ရန် လိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ကမ္ဘာ့ဖလားဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့သော DRC အသင်းသည် အီဘိုလာ ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ၎င်းတို့နိုင်ငံ၌ ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသော ကမ္ဘာ့ဖလားမတိုင်မီ လေ့ကျင့်ရေးစခန်းကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ဘယ်လ်ဂျီယံတွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် အိမ်ဖြူတော် လုပ်ငန်းအဖွဲ့၏ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ အန်ဒရူး ဂျူလီယာနီ (Andrew Giuliani) က မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ESPN သို့ အတည်ပြုပြောကြားရာ၌ ကွန်ဂိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဘယ်လ်ဂျီယံတွင် သီးခြားခွဲခြားနေထိုင်မှု (bubble) ကို ထိန်းသိမ်းပြီး ၂၁ ရက်ကြာ သီးခြားနေထိုင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း သို့မဟုတ် အမေရိကန်သို့ ဝင်ခွင့်ငြင်းပယ်ခံရမည့် အန္တရာယ်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများကြောင့် စပိန်နိုင်ငံတွင် ချီလီနှင့် ကစားရန် စီစဉ်ထားသော ခြေစမ်းပွဲ ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသောအခါ အသင်း၏ ကမ္ဘာ့ဖလားပြင်ဆင်မှုများသည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
"ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံနဲ့ ချီလီတို့အကြား ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့ပွဲ ကျင်းပခြင်းကို ပိတ်ပင်တဲ့ အမိန့်ကို ကျွန်တော် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်" ဟု စပိန်တောင်ပိုင်းရှိ လာ လီနီယာ ဒီ လာ ကွန်ဆက်ပ်ရှင်း (La Linea de la Concepcion) မြို့တော်ဝန် ဟွမ် ဖရန်ကို (Juan Franco) က ပြောကြားခဲ့သည်။
DRC နည်းပြ ဆီဘက်စတီယန် ဒေဆာဘရီ (Sebastien Desabre) က ပွဲကို ပရိသတ်မပါဘဲ ကစားရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။
"ကျွန်တော် ပြောနိုင်တာကတော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေသားတကျရှိနေပြီဖြစ်ပြီး ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီအခြေအနေအားလုံးကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ရာမှာ ပြဿနာမရှိပါဘူး" ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ပြိုင်ပွဲကာလအတွင်း အရှေ့အာဖရိကအသင်းသည် တက္ကဆက်ပြည်နယ်၊ ဟူစတန် (Houston) တွင် အခြေစိုက်ရန် စီစဉ်ထားပြီး ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီနှင့် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံး အုပ်စု K ပွဲစဉ်ကို ကစားမည်ဖြစ်သည်။
DRC အသင်းသည် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဂွာဒါလာဂျာရာ (Guadalajara) ၌ ကိုလံဘီယာနှင့် ကစားရန် စီစဉ်ထားပြီးနောက် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်၊ ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်၊ အတ္တလန်တာ (Atlanta) ၌ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နှင့် ၎င်းတို့၏ နောက်ဆုံးအုပ်စုပွဲစဉ်ကို ကစားမည်ဖြစ်သည်။
ဘော့စတွန်တက္ကသိုလ်၏ ပေါ်ပေါက်လာသော ကူးစက်ရောဂါများဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Center on Emerging Infectious Diseases) သည် ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားမှုများကို စောင့်ကြည့်ရန် ကမ္ဘာ့ဖလားကို စောင့်ကြည့်နေမည်ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့၏ ဇီဝခြိမ်းခြောက်မှု ပေါ်ပေါက်လာမှု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် (BEACON) အစီအစဉ်သည် "ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအရာရှိများ၊ ပါဝင်သူများနှင့် ကမ္ဘာ့အသိုက်အဝန်းကို အသိပေးထားရန်၊ ဘေးကင်းစေရန်နှင့် တစ်လှမ်းသာနေစေရန်" ရည်ရွယ်ကြောင်း ၎င်းတို့၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်ရှိ အချက်အလက်အသစ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
အမျိုးသား အထူးရောဂါပိုးစနစ် (NSPS) သည်လည်း မကြာသေးမီက ပြိုင်ပွဲကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် မည်သည့်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကိုမဆို တုံ့ပြန်မှုများအား ပုံဖော်ခြင်းဖြင့် စားပွဲတင်လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၎င်းတို့၏ စမ်းသပ်အခြေအနေသည် ကမ္ဘာ့ဖလားကာလအတွင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာစု (Middle East Respiratory Syndrome) ဖြစ်ပွားမှုအပေါ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။
NSPS ၏ အဆိုအရ အဆိုပါလေ့ကျင့်ခန်းသည် "အချိန်မီဆောင်ရွက်မှုများ၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပြည့်စုံသော စီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်း၏ အရေးပါပုံ" ကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။
ဤအစီအမံများရှိသော်လည်း ကျန်းမာရေးကျွမ်းကျင်သူများသည် ယခုနွေရာသီတွင် မြောက်အမေရိကသို့ ခရီးသွားလာမည့် ပရိသတ်များ ရင်ဆိုင်ရမည့် အန္တရာယ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိပေ။
"ကမ္ဘာတစ်ဝန်းကနေ ကမ္ဘာ့ဖလားကို သာမန်လာရောက်လည်ပတ်သူတစ်ဦးဆိုရင် အီဘိုလာကူးစက်ခံရနိုင်ခြေက အလွန်နည်းပါးတယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်" ဟု လန်ဒန် ကင်းကောလိပ် (King’s College London) မှ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးပညာရှင် အိုလီဗာ ဂျွန်ဆင် (Oliver Johnson) က ရိုက်တာသတင်းအေဂျင်စီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
"အီဘိုလာဟာ ဝင်ငွေမြင့်မားတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ ကူးစက်မှုဖြစ်စေခဲ့ခြင်းမရှိပါဘူး။ အဲဒီမှာ အလွန်ရှားပါးတဲ့ ကူးစက်မှုတွေပဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။"
"အဲဒါက လေကနေတစ်ဆင့် ကူးစက်တာမဟုတ်လို့ပါ။ အတော်လေးဖျားနာနေသူတစ်ဦးနဲ့ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုရှိမှသာ ကူးစက်နိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ကောင်းမွန်တဲ့ ထိတွေ့မှုခြေရာခံခြင်းတွေ ရှိပါတယ်။ ကူးစက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာရင်လည်း လျင်မြန်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ပါတယ်" ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ပြိုင်ပွဲအတွက် ခရီးသွားလာမည့် ပရိသတ်များသည် လက်ကို သန့်ရှင်းစွာထားရှိခြင်းနှင့် နေမကောင်းပါက အနီးကပ်ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကဲ့သို့သော အခြေခံ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများကို လိုက်နာသင့်ကြောင်း ဂျွန်ဆင်က ပြောကြားခဲ့သည်။