For one Yemeni, World Cup serves as a marker of war and peace

ယီမင်နိုင်ငံ၊ မူကာလာမြို့ – ယခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ မစတင်မီ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အလိုတွင် အဒယ်လ် မိုဆန် (Adel Mohsen) ၏ ဘက်ထရီအပိုမှာ ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ၎င်းကို အစားထိုးလဲလှယ်ရန် ငွေကြေးမတတ်နိုင်သဖြင့် လျှပ်စစ်မီး ပုံမှန်ပြတ်တောက်နေသည့်အချိန်တွင် ၎င်း၏နေအိမ်၌ မီးမရရှိတော့ပေ။

ယီမင်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းရှိ ၎င်း၏နေရပ် မူကာလာမြို့တွင်လည်း လောင်စာဆီရှားပါးမှုဒဏ်ကို ခံစားနေရသဖြင့် ၎င်း၏ ဆိုင်ကယ်အတွက် လောင်စာဆီ လုံလောက်စွာရရှိရန် ရုန်းကန်နေရပြီး အပြင်ဘက်တွင် ဘောလုံးပွဲကြည့်ရှုရန် သွားလာနိုင်မှုကိုလည်း ကန့်သတ်ခံထားရသည်။

အဒယ်လ်မှာ စိတ်ပျက်လက်ပျက် ဖြစ်နေသည်။ အသက် ၅၆ နှစ်အရွယ် ဘောလုံးဝါသနာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ သူသည် စစ်ပွဲများ၊ စီးပွားရေးပြိုလဲမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးမငြိမ်မသက်မှုများကို ကျော်ဖြတ်ကာ ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကတည်းက ကမ္ဘာ့ဖလားပွဲစဉ်တိုင်းကို ကြည့်ရှုခဲ့သူဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုနှစ်တွင်မူ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ စစ်ပွဲနှင့် စီးပွားရေးအခက်အခဲများက ယီမင်နိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်နေသည့် လက်တွေ့ဘဝမှ သူ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

“ဒါဟာ အဆိုးရွားဆုံး ကမ္ဘာ့ဖလားလို့ ကျွန်တော်ထင်တယ်” ဟု အဒယ်လ်က ဒေသတွင်း အားကစားကွင်းတစ်ခုရှိ ဧရာမဖန်သားပြင်ကြီးကို ငေးကြည့်ရင်း သစ်သားခုံတန်းလျားပေါ်တွင် ထိုင်ကာ အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “မီးမမှန်တာကြောင့် ပွဲစဉ်တော်တော်များများကို ကျွန်တော် လွဲချော်နိုင်ပါတယ်။”

ဒေသတွင်း ရုပ်သံဝန်ဆောင်မှုအတွက် ငွေပေးချေထားသော်လည်း အဒယ်လ်မှာ အိမ်တွင်သုံးရန် ဘက်ထရီအပိုအတွက် လိုအပ်သည့် ဒေါ်လာ ၂၀၀ ကို မရှာဖွေနိုင်ခဲ့သလို၊ မိုဘိုင်းဖုန်းဖြင့် ပွဲစဉ်များကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုရန် လိုအပ်သည့် အင်တာနက်ကတ်များကိုလည်း ဝယ်ယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

ထို့ကြောင့် ဒေသတွင်း အားကစားကွင်းသည် ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် အကောင်းဆုံးရွေးချယ်မှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

တောင်အာဖရိကနှင့် မက္ကဆီကိုတို့၏ အဖွင့်ပွဲစဉ် မစတင်မီ ခဏအလိုတွင် ဂျင်နရေတာသံများ ထိုနေရာတစ်ဝိုက်တွင် ပဲ့တင်ထပ်နေပြီး ပွဲမစမီ မိနစ်ပိုင်းအလိုတွင်မှ ပရိုဂျက်တာမှာ အလုပ်လုပ်လာခဲ့သည်။

ခြံဝင်းမှာ မှောင်မည်းနေပြီး ကြမ်းပြင်မှာ ဟောင်းနွမ်းနေသော ကျောက်ပြားများဖြင့် ခင်းထားသည်။ အမျိုးသားနှစ်ဦးမှာ ယီမင်တွင် လူသုံးများသည့် စိတ်ကြွစေသော အရွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် ကတ် (qat) ကို ဝါးရင်း ဘိလပ်မြေတုံးများကို မှီကာ ထိုင်နေကြသည်။ အခြားသူအချို့မှာလည်း ပလက်ဖောင်းတစ်ခုပေါ်တွင် လဲလျောင်းရင်း ကတ်ဝါးကာ ဖုန်းများကို ကြည့်ရှုနေကြသည်။ အပူချိန်နှင့် စိုထိုင်းဆမှာ ပြင်းထန်လွန်းသဖြင့် လူတိုင်း ချွေးပြန်နေကြသည်။

အဒယ်လ်မှာ ကမ္ဘာ့ဖလားအငွေ့အသက်ထဲသို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိသွားသည်။

“မက္ကဆီကိုတွေက ဂိုးမရမချင်း တိုက်စစ်ဆင်နေမှာပဲ” ဟု သူက ပြောသည်။ သူသည် ဒေသတွင်း ရုပ်သံလိုင်း သို့မဟုတ် ဆိုရှယ်မီဒီယာအတွက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များတွင် အသုံးပြုရန် မျှော်လင့်ထားသည့် မှတ်စုများကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုရန် ၎င်း၏ ဖုန်းအဟောင်းကို ငေးကြည့်ရင်း ပြောလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။

မက္ကဆီကိုအသင်းက အဖွင့်ဂိုး သွင်းယူလိုက်ချိန်တွင် သူ၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ မကြာမီပင် မှန်ကန်သွားခဲ့သည်။ “ကျွန်တော် အခု ပွဲတွေကို ပုံမှန်ပရိသတ်တစ်ယောက်အနေနဲ့ မဟုတ်ဘဲ သုံးသပ်သူတစ်ယောက်ရဲ့ မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်နေတာပါ” ဟု သူက ရှင်းပြသည်။ “ဒီမှာ ပရိသတ် နည်းနည်းပဲ ရှိတာကို ခင်ဗျား မြင်တဲ့အတိုင်းပါပဲ၊ ဘယ်အသင်းကမှ သိပ်ပြီး ရေပန်းမစားလို့ပါ။ ဘရာဇီးလိုမျိုး နာမည်ကြီးအသင်းတွေ ဒါမှမဟုတ် အာရပ်အသင်းတွေရဲ့ ပွဲစဉ်တွေဆိုရင်တော့ ပရိသတ် အများကြီး လာတတ်ကြပါတယ်။”

၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားကို စပိန်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် မူကာလာမြို့နှင့် ယခင် တောင်ယီမင်ဟု လူသိများသည့် ယီမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ (PDRY) ရှိ အခြားမြို့များသို့ ရုပ်မြင်သံကြား စတင်ရောက်ရှိလာပြီး နှစ်အနည်းငယ်အကြာ ဖြစ်သည်။

အဒယ်လ်မှာ ထိုအချိန်က အသက် ၁၂ နှစ်သာ ရှိသေးပြီး သူနှင့် အခြားပရိသတ်များ ပွဲစဉ်များကို ကြည့်ရှုရန် ဘယ်နေရာတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်ကို သူ ကောင်းကောင်းမှတ်မိနေသည်။

“အဲဒါက မှတ်ဉာဏ်ထဲမှာ စွဲထင်ကျန်ရစ်တဲ့ ပထမဆုံး အချစ်ဦးနဲ့ တူပါတယ်” ဟု သူက အပြုံးဖြင့် ပြောသည်။ “ကျွန်တော်က ကလေးပဲ ရှိသေးပေမဲ့ ကစားသမားတွေရဲ့ နာမည်တွေနဲ့ အဲဒီပွဲတွေကို ကစားခဲ့တဲ့ အားကစားကွင်းတွေကို အခုထိ မှတ်မိနေတုန်းပါ။ ဘရာဇီးမှာ ဇီကို (Zico)၊ ဖယ်လ်ကာအို (Falcao) နဲ့ အီဒါ (Eder) တို့လို ကြယ်ပွင့်တွေနဲ့ အကောင်းဆုံး မျိုးဆက်တစ်ခု ရှိခဲ့တယ်။ သူတို့က အံ့မခန်း စွမ်းဆောင်ပြခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီပြိုင်ပွဲမှာ အီတလီနောက်ခံလူတွေရဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ ကစားပုံတွေ၊ အထူးသဖြင့် အကြမ်းဖက်တဲ့ နည်းဗျူဟာတွေနဲ့ အပြစ်ပေးမခံခဲ့ရတဲ့ [ကလော်ဒီယို] ဂျန်တိုင်းလ် (Claudio Gentile) တို့ရဲ့ ကစားပုံတွေက ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။”

အဒယ်လ်သည် သူ၏ ဖခင်နှင့် အစ်ကိုများ၊ ညီများဖြင့်အတူ ရုပ်မြင်သံကြားရှေ့တွင် ထိုင်ကာ ပြိုင်ပွဲကို အတူတကွ ကြည့်ရှုခဲ့သည်။

“ပွဲစဉ်တွေပတ်လည်က ပတ်ဝန်းကျင်က မိသားစုဆန်ဆန်ပါပဲ၊ ကျွန်တော်တို့ အားကစားကို ချစ်ကြတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။ “ရုပ်မြင်သံကြားမရှိတဲ့သူတွေက အိမ်နီးချင်းတွေဆီမှာ စုဝေးပြီး အတူတူ ကြည့်ကြပါတယ်။”

ထိုအချိန်က ပွဲစဉ်များကို တောင်ယီမင်၏ မြို့တော် အေဒင် (Aden) တွင် မှတ်တမ်းတင်ပြီးနောက် မူကာလာမြို့ရှိ ရုပ်မြင်သံကြားဌာနသို့ ဘတ်စ်ကားဖြင့် တိပ်ခွေများ ပို့ပေးရသဖြင့် ထိုနေရာရှိ ပရိသတ်များသည် ပွဲစဉ်များကို တစ်ရက်နောက်ကျမှ ကြည့်ရှုခဲ့ကြရသည်။ “လူတွေ ရုပ်မြင်သံကြားကနေ ပထမဆုံးအကြိမ် ကြည့်ရှုရတဲ့ ပြိုင်ပွဲဖြစ်တဲ့အတွက် သူတို့ အရမ်းသဘောကျကြပြီး တိုက်ရိုက်ကြည့်နေရသလိုမျိုး ခံစားခဲ့ကြပါတယ်။”

၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အာဏာရ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၏ ပြိုင်ဘက်အုပ်စုများအကြား ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အေဒင်မြို့တွင် လူထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လအနည်းငယ်အကြာတွင် အခြေအနေများ ငြိမ်သက်သွားပြီး ရှုံးနိမ့်သွားသော စစ်သားများ မြောက်ယီမင်သို့ ထွက်ပြေးသွားချိန်တွင် အနိုင်ရသူများက နိုင်ငံအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် မက္ကဆီကိုက ကမ္ဘာ့ဖလားကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။

အဒယ်လ်မှာ အသက် ၁၆ နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး သူ၏ မိသားစုနေအိမ်ရှိ အခန်းထဲတွင် ရုပ်မြင်သံကြားရှေ့၌ပင် ထိုင်နေခဲ့သည်။ “ကျွန်တော် အထက်တန်းကျောင်းမှာ ရှိတုန်းကပါ၊ ပွဲစဉ်တွေကို ပရိသတ်တစ်ယောက်အနေနဲ့တင် မဟုတ်ဘဲ ပိုပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ခံစားကြည့်ရှုခဲ့ပါတယ်” ဟု သူက ပြန်ပြောင်းပြောပြသည်။ “အဲဒီပြိုင်ပွဲကတော့ [ဒီယေဂို] မာရာဒိုနာ (Diego Maradona) ရဲ့ ပြိုင်ပွဲပါပဲ။”

မြောက်နှင့် တောင်ယီမင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် မိုဆန်မှာ အသက် ၂၀ အရွယ် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း ကလပ်အသင်းများအတွက် အပျော်တမ်း ကစားပေးနေသူဖြစ်သည်။ အီတလီတွင် ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ကြည့်ရှုရင်း သူသည် နည်းဗျူဟာများနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုများကို လေ့လာခဲ့ပြီး ဆာနာ (Sanaa)၊ အေဒင်၊ ဟိုဒေးဒါး (Hodeidah) နှင့် တိုင်ဇ် (Taiz) တို့တွင် လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် ပွဲစဉ်များအတွင်း ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

သို့သော် ပေါင်းစည်းရေး၏ ပျားရည်ဆမ်းကာလမှာ ကြာရှည်မခံခဲ့ပေ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကမ္ဘာ့ဖလား စတင်ချိန်တွင် တိုက်ပွဲများကြောင့် ယီမင်မြို့များတွင် ကြောက်ရွံ့မှုများ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။

“ဒါဟာ ကျွန်တော်ကြည့်ဖူးသမျှထဲမှာ အဆိုးရွားဆုံး ကမ္ဘာ့ဖလားပါပဲ” ဟု သူက ဆိုသည်။ “လူတွေက စစ်ပွဲနဲ့ စစ်ပွဲအပြီးမှာ ဘာတွေဖြစ်လာမလဲဆိုတာကို စိုးရိမ်နေကြတဲ့အတွက် အခက်ခဲဆုံး ပြိုင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ လုံခြုံရေးက မတည်ငြိမ်သလို မီးမမှန်တာတွေကလည်း ပွဲတွေကို လိုက်ကြည့်ဖို့ ပိုခက်ခဲစေပါတယ်။ ပွဲတစ်ပွဲကြည့်ပြီးရင် နောက်သုံးပွဲလောက် လွဲချော်ရတာမျိုး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။”

အခက်အခဲကြားမှ ကြည့်ရှုခြင်း

အဒယ်လ် အသက်အရွယ် ရလာသည့်အခါ ကစားသမားတစ်ဦးထက် ပွဲကြည့်ပရိသတ်တစ်ဦးအဖြစ်သာ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် ယီမင်နိုင်ငံသည်လည်း အနည်းငယ် ငြိမ်သက်သည့် ကာလကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရပြီး ထိုစဉ်က သမ္မတ အလီ အဗ္ဗဒူလာ ဆာလေ (Ali Abdullah Saleh) နှင့် မြောက်ပိုင်းတပ်ဖွဲ့များက အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်မှုရှိလာသဖြင့် ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၂၊ ၂၀၀၆ နှင့် ၂၀၁၀ ပြိုင်ပွဲများကို အဒယ်လ်အတွက် ကြည့်ရှုရန် လွယ်ကူခဲ့သည်။

သို့သော် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဘရာဇီးကမ္ဘာ့ဖလား ရောက်လာချိန်တွင် ယီမင်နိုင်ငံမှာ မတည်ငြိမ်မှုများအတွင်း ပိုမို နစ်မွန်းလာခဲ့သည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ အယ်လ်ကိုင်ဒါ (AQAP) အဖွဲ့က တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းထန်စေခဲ့ပြီး ဟူသီသူပုန်များကလည်း မြောက်ပိုင်းခံတပ်မှတစ်ဆင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။ “နိုင်ငံက နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းသစ်တစ်ခုထဲကို ရောက်နေတာပါ” ဟု အဒယ်လ်က ပြောသည်။

မူကာလာမြို့သည် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ပွဲ ၁၂ နှစ်အတွင်း မြို့တွင်းတိုက်ပွဲများကို အတော်အတန် ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အစိုးရနှင့် ခွဲထွက်ရေးသမား တောင်ပိုင်းအသွင်ကူးပြောင်းရေးကောင်စီ (STC) တို့အကြား ပဋိပက္ခကဲ့သို့သော ခြွင်းချက်အချို့တော့ ရှိခဲ့သည်။

အဒယ်လ်အနေဖြင့် သူ၏ အနှစ်သက်ဆုံး အားကစားကို ကြည့်ရှုနိုင်ခြင်း မရှိအောင် တားဆီးနေသည်မှာ စီးပွားရေး ပြဿနာများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ လိုအပ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။

သို့သော် မီးပြတ်တောက်မှုများ၊ စီးပွားရေးဖိအားများ တိုးလာခြင်းနှင့် အကျပ်အတည်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသည့် နိုင်ငံတစ်ခုတွင် အားကစားကို ဇိမ်ခံပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သူများ၏ ဝေဖန်မှုများရှိနေသော်လည်း အဒယ်လ်မှာ လေးဆယ်ကျော်ကြာ သူ့ကို ထောက်ပံ့ပေးလာခဲ့သည့် ဓလေ့တစ်ခုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားဆဲဖြစ်သည်။

“အားကစားကို အခက်အခဲတွေကနေ လွတ်မြောက်ရာတစ်ခုလို့ ကျွန်တော် မြင်ပါတယ်” ဟု ဧရာမဖန်သားပြင်မှ အလင်းရောင်က ချွေးပြန်နေသော သူ၏မျက်နှာကို ထွန်းလင်းစေချိန်တွင် သစ်သားခုံတန်းလျားပေါ်၌ ကိုယ်နေဟန်ထား ပြောင်းလဲရင်း သူက ပြောသည်။ “ပြဿနာတွေ အများကြီးရှိနေတဲ့အချိန်မှာ ဘာလို့ ဘောလုံးအကြောင်း ပြောနေတာလဲလို့ လူတွေက မေးကြတယ်။ သူတို့က ကျွန်တော်တို့ကို ဘာလုပ်စေချင်တာလဲ – ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခိုင်းမှာလား။ အားကစားက ကျွန်တော်တို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်က အခက်အခဲတွေအားလုံးကနေ ခဏတာ လွတ်မြောက်မှုကို ပေးစွမ်းပါတယ်”

အဒယ်လ်တွင် ယခုနှစ်အတွက် အနိုင်ရမည့်အသင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ခန့်မှန်းချက်တစ်ခု ရှိနေသည်။ အဲဒါကတော့ ပြင်သစ်အသင်း ဖြစ်သည်။