Ozempic အပါအဝင် GLP-1 ဆေးဝါးများသည် ကင်ဆာအမျိုးအစားများစွာတွင် အကျိုးကျေးဇူးများ ရှိနိုင်သည်

GLP-1 ဆေးဝါးများသည် ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချရန်နှင့် ဆီးချိုရောဂါအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေသော လူကြိုက်များသည့် ဆေးဝါးများဖြစ်ပြီး ကင်ဆာအမျိုးအစားများစွာကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ကြောင်း အထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာသည်ဟု ဖော်ပြနေသည်။

ချီကာဂိုမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော အမေရိကန် ကင်ဆာရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ ဆေးပညာရှင်များအသင်း (American Society of Clinical Oncology) အစည်းအဝေးတွင် ပြီးခဲ့သည့် ရက်အနည်းငယ်အတွင်း တင်ပြခဲ့သည့် လေ့လာမှု ၂၄ ခုကျော်က အဆိုပါဆေးဝါးများ သောက်သုံးသူများသည် GLP-1 ဆေးဝါးများ မသောက်သုံးသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကင်ဆာဖြစ်ပွားနိုင်ခြေနှင့် ရောဂါတိုးတက်မှု အန္တရာယ် နည်းပါးကြောင်း၊ အသက်ရှင်နှုန်း ပိုမိုကောင်းမွန်ကြောင်းနှင့် အချို့သော ကုသမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။

အဆိုပါ လေ့လာမှုများတွင် Novo Nordisk ၏ Wegovy သို့မဟုတ် Ozempic၊ Eli Lilly ၏ Zepbound သို့မဟုတ် Mounjaro သို့မဟုတ် ပိုမိုဟောင်းနွမ်းသော GLP-1 ကုသမှုများ ခံယူနေသည့် လူနာများကို ခြေရာခံသည့် ဆေးမှတ်တမ်းများနှင့် လက်တွေ့ကမ္ဘာဒေတာဘေ့စ်များ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများ ပါဝင်သည်။

အဆိုပါ လေ့လာမှုများသည် GLP-1 အသုံးပြုမှုသည် ကင်ဆာကုသမှုကို မည်သို့ သို့မဟုတ် အဘယ်ကြောင့် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်ကို ပြသရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်း မဟုတ်ပါ။ သို့သော် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ အင်ဆူလင်အချက်ပြမှုကို ထိန်းညှိခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကျိတ်ဇီဝဗေဒနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းတို့ဖြင့် ၎င်းတို့သည် ကင်ဆာလူနာများတွင် ကာကွယ်မှုအကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု သုတေသီများက ယုံကြည်ကြသည်။

"နာတာရှည်ရောင်ရမ်းခြင်းဟာ ကင်ဆာများစွာ ဖြစ်ပွားခြင်းနဲ့ တိုးတက်ခြင်းမှာ ပါဝင်ပတ်သက်တဲ့ အခြေခံဇီဝဗေဒလမ်းကြောင်းတစ်ခုပါ" ဟု ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားတက္ကသိုလ် (University of Pennsylvania) မှ ဒေါက်တာ အဲလိဇဘက် ဆူဇန် မက်ဒေါ်နယ် (Dr Elizabeth Susan McDonald) က ပြောကြားခဲ့သည်။

မက်ဒေါ်နယ်က အင်္ဂါနေ့ (ဇွန် ၂ ရက်) တွင် အမျိုးသမီး ၁၁၀,၀၀၀ ကို လေ့လာမှုတစ်ခုအကြောင်း တင်ပြခဲ့ရာ GLP-1 ဆေးဝါးများ သောက်သုံးသူများသည် မသောက်သုံးသူများထက် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ နည်းပါးကြောင်း ပြသခဲ့သည်။

အဝလွန်ခြင်းသည် ကင်ဆာအချို့အတွက် လူသိများသော အန္တရာယ်အချက်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း GLP-1 ဆေးဝါးများ၏ ရောင်ရမ်းမှုဆန့်ကျင်သည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများသည် ကင်ဆာကာကွယ်ရေးတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုမှ ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မက်ဒေါ်နယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

ကင်ဆာအဆင့်များနှင့် အကျိတ်အမျိုးအစားများတစ်လျှောက် အကျိုးကျေးဇူးများ

GLP-1 ဆေးဝါးများတွင် Wegovy, Ozempic နှင့် Rybelsus တို့၏ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်သော semaglutide; Mounjaro နှင့် Zepbound အဖြစ် ရောင်းချသော tirzepatide; Lilly ၏ Trulicity သို့မဟုတ် dulaglutide; နှင့် Novo ၏ ပိုမိုဟောင်းနွမ်းသော liraglutide (Saxenda နှင့် Victoza အဖြစ် ရောင်းချသည်) တို့ ပါဝင်သည်။

အကျိုးကျေးဇူး၏ အပြင်းထန်ဆုံး လက္ခဏာအချို့သည် လူနာ ၁၂,၀၀၀ ကျော်ကို လေ့လာမှုတစ်ခုမှ ရရှိခဲ့ပြီး GLP-1 အသုံးပြုမှုသည် ကင်ဆာများ ပျံ့နှံ့သောရောဂါ (metastatic disease) အဖြစ် တိုးတက်နိုင်ခြေ သိသိသာသာ နည်းပါးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အဆုတ်၊ ရင်သား၊ အူမကြီးနှင့် အသည်းကင်ဆာများတွင် ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ကင်ဆာများရှိပြီး liraglutide, pramlintide, dulaglutide, tirzepatide, lixisenatide, သို့မဟုတ် semaglutide တို့ကို သောက်သုံးသူများသည် gliptins ဟုခေါ်သော ဆီးချိုဆေးအမျိုးအစား ကွဲပြားသည့် ဆေးဝါးများ သောက်သုံးသူများထက် ရောဂါပျံ့နှံ့မှုကို မြင်တွေ့ရနိုင်ခြေ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ နည်းပါးခဲ့သည်။

ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု လျော့နည်းခြင်း၊ အသက်ရှင်နှုန်း ပိုမိုရှည်ကြာခြင်းနှင့် ပျံ့နှံ့မှု (metastases) နည်းပါးခြင်းတို့ကို GLP-1 အသုံးပြုသည့် သားအိမ်နံရံ၊ ဆီးအိတ်နှင့် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာလူနာများတွင်လည်းကောင်း၊ အူသိမ်အကျိတ်များနှင့် သွေးကင်ဆာရှိသူများတွင်လည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း လေ့လာမှုများစွာက ဖော်ပြခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ရပ်ရွာအခြေပြု ကင်ဆာကုသရေးဌာနများတွင် ကုသမှုခံယူခဲ့သော လူနာများကို သီးခြားခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတစ်ခုအရ GLP-1 အသုံးပြုမှုသည် အကျိတ်အမျိုးအစား ခြောက်မျိုး (ရင်သား၊ ဆီးကျိတ်၊ အူမကြီး၊ အဆုတ်၊ အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်) တွင် သိသိသာသာ ပိုမိုကောင်းမွန်သော အလုံးစုံအသက်ရှင်နှုန်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပြီး သေဆုံးနိုင်ခြေ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် လျှော့ချခြင်းနှင့်အတူ ဖြစ်သည်။

သုတေသီများက Merck ၏ Keytruda နှင့် Bristol Myers Squibb ၏ Opdivo သို့မဟုတ် Yervoy ကဲ့သို့သော ခုခံအားကုထုံးများ ခံယူနေသည့် ကင်ဆာလူနာများသည် GLP-1 ဆေးဝါးများ သောက်သုံးသောအခါ ပိုမိုကောင်းမွန်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်ဟုလည်း အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ခုခံအားစနစ်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုကို အကြံပြုသည်။

အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါနှင့် အဆင့် ၃ ကျောက်ကပ်ရောဂါရှိသော GLP-1 အသုံးပြုသူများသည် အသုံးပြုခြင်းမရှိသူများထက် သေဆုံးမှုနှုန်း သိသိသာသာ နည်းပါးပြီး ကင်ဆာအမျိုးအစားများစွာ (အထူးသဖြင့် အဆုတ်၊ အူမကြီးနှင့် အသည်းကင်ဆာ) ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း နည်းပါးခဲ့သည်။

GLP-1 ဆေးဝါးများသည် ကြွက်များအပေါ် လေ့လာမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာတစ်မျိုးနှင့် ဆက်စပ်နိုင်ခြေရှိကြောင်း သတိပေးချက် ပါရှိသော်လည်း သုတေသီများက မကြာသေးမီက တွေ့ရှိချက်များသည် ကင်ဆာအနည်းငယ်မျှသာ အကျိုးကျေးဇူးရရှိခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ အကျိတ်အမျိုးအစားများတစ်လျှောက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကျိုးပြုအမျိုးအစားအကျိုးသက်ရောက်မှုကို ညွှန်ပြနေသည်ဟု ဆိုသည်။

မူလက ဆီးချိုရောဂါကုသရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ပြီး ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချရန် အထောက်အကူပြုကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သော ဤဆေးဝါးများသည် နှလုံးရောဂါအန္တရာယ်များ၊ အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်တန့်ခြင်း (sleep apnoea) နှင့် အရက်နှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးအလွဲသုံးမှုတို့အတွက်လည်း အကျိုးကျေးဇူးများ ပြသခဲ့သည်။

"ဒီဆေးဝါးတွေဟာ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်လျှော့ချတဲ့ ဆေးဝါးတွေသက်သက် မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး" ဟု ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားရှိ Fox Chase ကင်ဆာစင်တာ (Fox Chase Cancer Center) မှ ဒေါက်တာ မာစင် ချွစ်စတက် (Dr Marcin Chwistek) က ASCO သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

ကန့်သတ်ချက်များ

သုတေသီများက တင်ပြခဲ့သော အချက်အလက်အားလုံးနီးပါးသည် လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ (observational studies) မှ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ရှုပ်ထွေးစေနိုင်သော အချက်များ (confounding factors) ၏ အန္တရာယ်ကို မြှင့်တင်ပေးသည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ GLP-1 ဆေးဝါးများ ညွှန်ကြားခံရသော လူနာများသည် အလုံးစုံကျန်းမာရေး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုရရှိမှုနှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကုသမှုများ အပါအဝင် အရေးကြီးသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကွဲပြားနိုင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ရလဒ်များကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် အချက်များဖြစ်သည်။

အမျိုးမျိုးသော လေ့လာမှုများသည် ထိုကွဲပြားမှုများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မည်သည့်လေ့လာမှုမှ ဆေးဝါးများသည် ကင်ဆာရလဒ်များကို တိုးတက်စေကြောင်း သက်သေမပြနိုင်သေးပါ။ ရှင်းလင်းသော ကင်ဆာဆန့်ကျင်ရေး အကျိုးကျေးဇူးများကို သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကင်ဆာလူနာအချို့တွင် GLP-1 ဆေးဝါးများကို ပုံမှန်ကုသမှုတွင် ထည့်သွင်းပြီး အချို့တွင် မထည့်သွင်းသည့် စမ်းသပ်မှုများ လိုအပ်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။ အချို့သော စမ်းသပ်မှုများကို စီစဉ်နေပြီဖြစ်သည်။

ထင်ရှားသော ကင်ဆာအကျိုးကျေးဇူးများသည် ဆေးဝါးများ၏ ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဆက်စပ်နေခြင်း မရှိဘဲ ၎င်းတစ်ခုတည်းက လေ့လာတွေ့ရှိချက်များကို ရှင်းပြနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း အကြံပြုသည်။

ပါဝင်သူ ၁၂၀,၀၀၀ နီးပါးပါဝင်သော ခုနစ်နှစ်ကြာ လေ့လာမှုတစ်ခုက GLP-1 ဆေးဝါးများသည် ဆီးကျိတ်ကြီးခြင်းကို ကျုံ့စေရန် အသုံးပြုသည့် Merck ၏ Propecia နှင့် GSK ၏ Avodart ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အန္တရာယ်များသော အမျိုးသားများတွင် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာအသစ် စစ်ဆေးတွေ့ရှိမှုနှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

GLP-1 အသုံးပြုသူများသည် တစ်နှစ်အတွင်း ကိုယ်အလေးချိန် "အလွန်နည်းပါးသော" လျှော့ချမှုရှိခဲ့သည်ဟု တက္ကဆက်ပြည်နယ် ဆန်အန်တိုနီယို မေးစ် ကင်ဆာစင်တာ (University of Texas San Antonio Mays Cancer Center) မှ ဒေါက်တာ ကော်လ်တန် ဂျုံးစ် (Dr Colton Jones) က ASCO တွင် လေ့လာမှုကို တင်ပြခဲ့သည်။

"ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချခြင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ကင်ဆာဆန့်ကျင်အကျိုးသက်ရောက်မှု၊ ရောင်ရမ်းမှုဆန့်ကျင်အကျိုးသက်ရောက်မှု နှစ်ခုစလုံးဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လေ့လာမှုမှာ တွေ့ရှိရတဲ့ ဆက်စပ်မှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်တယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ယူဆပါတယ်" ဟု ဂျုံးစ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

ASCO ကျွမ်းကျင်သူ ချွစ်စတက်က ရောင်ရမ်းမှုဆန့်ကျင်သည့်နှင့် ခုခံအားစနစ်ကို ထိန်းညှိသည့် ဂုဏ်သတ္တိများသည် GLP-1 ဆေးဝါးများ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ကြာမြင့်စွာကတည်းက အကြံပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

အကြီးဆုံး လေ့လာမှုများထဲမှ တစ်ခုကို ရည်ညွှန်း၍ ချွစ်စတက်က "ဒီမှာ အသစ်အဆန်းကတော့ အကျိတ်အမျိုးအစားတွေတစ်လျှောက် တသမတ်တည်းရှိနေတာပါပဲ။ ဒီလောက်ကြီးမားပြီး တသမတ်တည်းရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ ရှေ့သို့မျှော်မှန်းထားတဲ့ ကျပန်းစမ်းသပ်မှု (prospective randomised trial) တစ်ခုကို အာမခံပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။