အစ္စရေး၏ ဂါဇာအတွက် ရေရှည်စီမံကိန်းများ အတိအကျအားဖြင့် မည်သည့်အရာများဖြစ်သနည်း။

နှစ်နှစ်ကြာ ပြင်းထန် ဗုံးကြဲ၊ မြေပြင် ကျူးကျော်ပြီးနောက် ဂါဇာရှိ အစ္စရေး အနာဂတ် အခြေချပြီး ဖြစ်ပုံရ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်၏ အချက် ၂၀ ငြိမ်းချမ်းရေး စီမံကိန်း လက်မှတ်ရေးထိုးမှုဖြင့်။

ထိုသဘောတူညီချက် အရ အစ္စရေး တပ်ဖွဲ့များ စီမံသူများ “အဝါရောင်မျဉ်း” ခေါ်သည့် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာရန် ရည်ရွယ်။ နယ်မြေ ၅၈ ရာခိုင်နှုန်း ထိန်းချုပ်ထား။ အပြည့်အဝ ဆုတ်ခွာမည့်ရက် မသတ်မှတ်ရသေး။

ထိုဆုတ်ခွာမှု မဖြစ်။ အမှန်မှာ၊ လများအတွင်း “အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး” ကာလအတွင်း ဒေသတွင်း နေ့စဉ်နီးပါး တိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် လူ ၉၂၂ ဦး သတ်ဖြတ်အပြင် အစ္စရေး နယ်မြေ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တိုးချဲ့။

မတ်လတွင် စုဆောင်းရရှိ ဂြိုဟ်တု အချက်အလက်အရ ယာယီမျဉ်း ဖြစ်သင့်သည့် နေရာတစ်လျှောက် စစ်စခန်း ၃၂ ခု၊ မြေပြင် အတားအဆီးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ် အောက်တိုဘာမှစ၍ Oxfam အပါအဝင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အေဂျင်စီများစွာ ဂါဇာရှိ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကျပ်အတဲ ပိုဆိုးစေသည်ဟု အစ္စရေးကို စွပ်စွဲ။ အကူအညီနှင့် အခြား မရှိမဖြစ် ကုန်ပစ္စည်းများ ပေးပို့မှု ကန့်သတ်ခြင်းဖြင့်။

ထို့နောက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အစ္စရေး ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တန်ယာဟု ဂါဇာတွင် နယ်မြေ ထပ်မံ သိမ်းပိုက်မည်ဟု ကြေညာ။ ညီလာခံတစ်ခုတွင် ပြောကြား: “ကျွန်ုပ်တို့ ဟားမတ်စ်ကို ဖိအားပေးနေ; ယခု ဒေသ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း ထိန်းချုပ်ထား – သိကြသည်။ ၅၀ တွင် ရှိခဲ့။ ကျွန်ုပ် ညွှန်ကြားချက်မှာ ရွှေ့ရန်…” ဟု ပြော၊ ပရိသတ်ထဲမှ တစ်ဦး “၁၀၀!” ဟု အော်သဖြင့် ခဏရပ်။

“တစ်ဆင့်ချင်း သွားမည်” ဟု ပြန်ဖြေ။ “ပထမဆုံး ၇၀။ ထိုမှ စမည်။ ဘက်ပေါင်းစုံမှ ဖိအားပေးနေ၊ ကျန်ရှိသူများ ရှင်းမည်။”

အယ်လ်ဂျာဇီးယား အစ္စရေး ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးကို ရှင်းလင်းချက် တောင်းခံ။ ထုတ်ပြန်ချိန်အထိ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မရ။

“အစ္စရေး၏ အဆုံးစွန် စီမံကိန်း ဂါဇာကမ်းမြှောင် တစ်ခုလုံးကို အမြဲတမ်း ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်ရန် ဖြစ်ပါက၊ တရားမဝင် သိမ်းပိုက်မှု ပြောနေခြင်း ဖြစ်သည်” ဟု ဒပ်ဘလင်ရှိ ထရီနီတီ ကောလိပ်မှ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး ဥပဒေ ပါမောက္ခ မိုက်ကယ် ဘက်ကာ အယ်လ်ဂျာဇီးယားကို ပြော။

“နိုင်ငံတကာ တရားရုံး ၂၀၂၄ ခုနှစ် အကြံပြုချက်တွင် ပြန်လည် အတည်ပြုခဲ့သလို သိမ်းပိုက်မှုသည် အင်အားသုံး နယ်မြေ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် အခြေခံဥပဒေ ချိုးဖောက်မှု ဖြစ်သည်။”

သို့သော် ယနေ့အထိ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် ဂါဇာစစ်ပွဲ စတင်ချိန်မှစ၍ အစ္စရေး တပ်ဖွဲ့များ ဂါဇာတွင် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး၊ ကလေး ၇၂,၈၁၉ ဦး သတ်ဖြတ်။ ထောင်ပေါင်းများစွာ ပျောက်ဆုံး၊ အပျက်အစီးအောက် သေဆုံးသည်ဟု ယူဆ။

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အစ္စရေး ဒေသတွင်း အတည်ပြုပြီး ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဖြစ်စေ။ ယခု အသက်ရှင်ရပ်တည်ရန် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံ အားလုံးနီးပါး ဖျက်ဆီး။ ဤအရာများ အားလုံး အဓိပ္ပာယ်ရှိ နိုင်ငံတကာ ပိတ်ဆို့မှု မကြုံဘဲ လုပ်ဆောင်။ ဆန္ဒပြမှုများကြားမှ နိုင်ငံတကာ အားကစားနှင့် ဖျော်ဖြေရေး ပြိုင်ပွဲများစွာတွင် ပါဝင်နေဆဲ။

အမေရိကန် အစ္စရေးအပေါ် ၎င်း၏ စည်းကမ်းချက်များ ပြဋ္ဌာန်းနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် အခြေအမြစ် မရှိပုံရ။ ပြီးခဲ့သည့်နှစ် အောက်တိုဘာတွင် ဒေသတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာပြီးနောက် အစ္စရေး ဂါဇာတွင် ၎င်း၏ တည်ရှိမှု တိုးချဲ့၊ ခိုင်မာစေသော်လည်း အမေရိကန် တုံ့ပြန်ရန် ပျက်ကွက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဒေသခံများအတွက် ဒေသ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ဆို့။

အယ်လ်ဂျာဇီးယား အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနကို မှတ်ချက် တောင်းခံ။ ထုတ်ပြန်ချိန်အထိ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မရ။

ပြောရန် ခက်ခဲ။ ကုလသမဂ္ဂ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးရုံး (OCHA) အပါအဝင် အေဂျင်စီများစွာ ဂါဇာ၏ ကျန်ရှိ လူဦးရေ ကျဉ်းမြောင်းလာသည့် နေရာတွင် မည်သို့ ဆက်လက် ရပ်တည်နိုင်မည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြ။

အစ္စရေး၏ အဖြေ ရိုးရှင်း။ “ဂါဇာမှ ဆန္ဒအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းရေး စီမံကိန်းလည်း အချိန်တန်၊ နည်းလမ်းတကျ အကောင်အထည်ဖော်မည်” ဟု ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အစ္စရေး ကတ်ဇ် ယခုသီတင်းပတ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ဟားမတ်စ် ခေါင်းဆောင် မိုဟာမက် အိုဒေး သတ်ဖြတ်မှု အထိမ်းအမှတ် ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ရေးသား။

“ဆန္ဒအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း” အစ္စရေး အစိုးရ ဝန်ကြီးများစွာ အသုံးပြုသည့် ဝေါဟာရ။ အမျိုးသားလုံခြုံရေးဝန်ကြီး အီတာမာ ဘင်-ဂဗီယာနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဘေဇာလယ် စမိုထရစ်ချ် အပါအဝင်။ လေ့လာသူများ ဒေသတွင်း လူမျိုးတုံး သုတ်သင်ရှင်းလင်းခြင်းဟု အသိအမှတ်ပြု။

အစ္စရေး ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန အယ်လ်ဂျာဇီးယား၏ မေးခွန်းများ အကြောင်းပြန်ခြင်း မရှိ။

မဟုတ်။

“ပါလက်စတိုင်းများ ဂါဇာမှ အပြီးအပိုင် ဖယ်ရှားရန် အကြံအစည် အတင်းအကျပ် ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် တူ။ ပါလက်စတိုင်း ပြည်သူများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အခြေခံအခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မည်” ဟု ဘက်ကာ ပြော။ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် နိယာမ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်၏ “အုတ်မြစ်” အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်ဟု ပြော။

သို့သော် ဘက်ကာ ပြော။ နိုင်ငံတကာ အာရုံစိုက်မှု ဂါဇာ အကျပ်အတဲမှ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး၏ အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲသို့ ပြောင်းရွှေ့။ အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန် တောင်ပိုင်း ဒေသများစွာ သိမ်းပိုက်ထားသည့် လုပ်ရပ်များသို့လည်း ပြောင်းရွှေ့။

“ထရန့် အစိုးရ အမေရိကန် အီရန်အပေါ် စတင်ခဲ့သည့် ဆိုးရွား၊ တရားမဝင် စစ်ပွဲ ဖြေရှင်းရန် အစ္စရေး အကျိုးစီးပွားမှ သွေဖည်လိုနိုင်သော်လည်း အမေရိကန် ဂါဇာအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပျောက်ဆုံး၊ နက်တန်ယာဟု အစိုးရဘက်မှ ထိန်းချုပ်ရန် တွန်းအားပေးမှု မရှိပုံရ။ “ငြိမ်းချမ်းရေး ဘုတ်အဖွဲ့” ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အဖွဲ့ ဂါဇာ ပါလက်စတိုင်းများအတွက် အနာဂတ် ထိန်းသိမ်းရာတွင် မည်သည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လိုသည် မရှင်းလင်း” ဟု ပြော။