ထိုင်ဝမ်က ၎င်းတို့၏ညီလာခံကိုယ်စားလှယ်များကို တရုတ်နိုင်ငံ၏အလိုအရ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်ဟု ကင်ညာကို စွပ်စွဲ

ထိုင်ဝမ်သည် မိုမ်ဘာဆာမြို့၌ ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာညီလာခံသို့ တက်ရောက်ရန် စီစဉ်ထားသူများကို ကင်ညာနိုင်ငံက ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့ခြင်းအတွက် စွပ်စွဲလိုက်ပြီး အဆိုပါ အရှေ့အာဖရိကနိုင်ငံအပေါ် ဘေဂျင်းက ဖိအားပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြစ်တင်ပြောဆိုလိုက်သည်။

ထိုင်ဝမ်၏ ဗဟိုသတင်းဌာန (Central News Agency) ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဝဘ်ဆိုက်ဖြစ်သော Focus Taiwan ၏ ဖော်ပြချက်အရ Our Ocean Conference သို့ သွားရောက်မည့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦးကို ကင်ညာနိုင်ငံ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးအာဏာပိုင်များက နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပိတ်ပင်ပြီး ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အဆိုပါ ပညာရှင်နှစ်ဦးကို ၂၄ နာရီနီးပါး ထိန်းသိမ်းထားစဉ် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များနှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် “နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များနှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်များကို ကန့်သတ်ခြင်းစသည့် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများကို ချိုးဖောက်သည့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော လုပ်ရပ်များ” ကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ရေကြောင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်နေသည့် ထိုင်ဝမ်အစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာရေးရာကောင်စီ (OAC) က ၎င်းတို့၏ ဗီဇာများကို နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အဆိုပါဖြစ်ရပ်ကို “ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အတားအဆီးပြုလုပ်မှု” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

OAC ဝန်ကြီး Kuan Bi-ling က “ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများအတွက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်နေချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းသည် သမုဒ္ဒရာစီမံအုပ်ချုပ်မှုအတွက် မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရှိပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ကင်ညာနိုင်ငံကမူ ထိုင်ဝမ်ကိုယ်စားလှယ်များကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ခုခံကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် Korir Sing’oei က ၎င်းတို့နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒသည် “တရုတ်နိုင်ငံတစ်ခုတည်းကိုသာ အသိအမှတ်ပြုသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည်ဟု ဆိုသူ မည်သူမဆို သင့်လျော်သော စာရွက်စာတမ်းများ မရှိခြင်းကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ခွင့်ပြုမည်မဟုတ်သည့်အပြင် ကင်ညာအစိုးရက ကျင်းပသည့် တရားဝင်နိုင်ငံတော်အဆင့် အစည်းအဝေးများတွင်လည်း ပါဝင်ခွင့်ရှိမည်မဟုတ်ပါ” ဟု Sing’oei က ပြောကြားခဲ့သည်။

တရုတ်နှင့် ထိုင်ဝမ်တို့သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် ကွဲထွက်သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် တရုတ်နိုင်ငံသည် ထိုင်ဝမ်ကို ၎င်း၏ နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး လိုအပ်ပါက အင်အားသုံး၍ဖြစ်စေ ထိုင်ဝမ်ကို ၎င်း၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရမည်ဟု ပြောကြားထားသည်။

ကင်ညာနိုင်ငံသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ညစ်ညမ်းမှုများအပါအဝင် အရေးကြီးသော သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ရည်ရွယ်သည့် နှစ်ပတ်လည် သမုဒ္ဒရာညီလာခံကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဤညီလာခံကို ပထမဆုံးအကြိမ် လက်ခံကျင်းပသည့် အာဖရိကတိုက်ကို ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာ စီမံအုပ်ချုပ်မှုတွင် မောင်းနှင်အားတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ရန် စီစဉ်သူများက ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။

ညီလာခံသို့ တက်ရောက်လာကြသည့် အာဖရိကနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအတွက် စိန်ခေါ်မှုမှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အတည်ပြုခဲ့သည့် ပင်လယ်ပြင်အမြင့်ပိုင်း (High Seas) ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အရေးပါသော သဘောတူစာချုပ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် တွန်းအားပေးရန်ဖြစ်သည်။ ရေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေးအတွက် စံချိန်တင် ကတိကဝတ်များရှိသော်လည်း ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု အများစုမှာ စာရွက်ပေါ်တွင်သာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

လာမည့်လများသည် အဆိုပါ “နိုင်ငံအလိုက် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ပြင်ပရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်” (Agreement on Biodiversity Beyond National Jurisdiction) သည် သမုဒ္ဒရာထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အသွင်ကူးပြောင်းမှုဆိုင်ရာ ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်လာမည်လော သို့မဟုတ် လက်တွေ့မဖြစ်လာဘဲ စာရွက်ပေါ်တွင်သာ ကျန်ရှိမည့် နောက်ထပ် နိုင်ငံတကာကတိကဝတ်များ ဖြစ်လာမည်လောဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အရေးပါလိမ့်မည်ဟု ကိုယ်စားလှယ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။