ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် သင်္ဘောလမ်းကြောင်းသစ်နှင့်ပတ်သက်၍ IRGC သတိပေးချက် - ကျွန်ုပ်တို့သိရှိထားသမျှ

အီရန်နိုင်ငံ၏ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) သည် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများအနေဖြင့် တီဟီရန်အစိုးရက ခွင့်ပြုထားသော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) လမ်းကြောင်းများကိုသာ အသုံးပြုရန် သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ ဤလုပ်ရပ်သည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ကြား အဆိုပါ မဟာဗျူဟာမြောက် ရေလမ်းကြောင်း၏ အနာဂတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော သိမ်မွေ့သည့် ညှိနှိုင်းမှုများတွင် ပဋိပက္ခအသစ်တစ်ခုကို ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အိုမန်နိုင်ငံက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းမည့် သင်္ဘောလမ်းကြောင်းသစ်တစ်ခုကို ကြေညာပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ သတိပေးချက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါလမ်းကြောင်းကို နိုင်ငံတကာရေကြောင်းအဖွဲ့အစည်း (IMO) နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ထားကြောင်းနှင့် ရက်သတ္တပတ်များစွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ရသည့် ရေကြောင်းသွားလာမှုများ တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်စတင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း အိုမန်ဘက်က ပြောကြားခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) အရ လေးလကြာဖြစ်ပွားခဲ့သော အမေရိကန်-အီရန် စစ်ပွဲကို အဓိကအားဖြင့် ရပ်တန့်နိုင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ရရှိရန် ရည်ရွယ်သည့် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ညှိနှိုင်းမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့သော်လည်း ယခုအငြင်းပွားမှုမှာ မဖြေရှင်းရသေးသည့် ပြဿနာများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်းအပါအဝင် အဆိုပါ MoU သည် အီရန်က ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ထားခြင်းနှင့် အမေရိကန်က အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လပေါင်းများစွာ ပြင်းထန်စွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ရသည့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးအတွက် နောက်ဆက်တွဲ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန် နှစ်ဖက်စလုံးက ရေလက်ကြားကို ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးလိုက်ပြီဟု ကြေညာထားသော်လည်း အီရန်အနေဖြင့် သင်္ဘောသွားလာမှုအပေါ် ပိုမိုထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမည်လော၊ ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ညှိနှိုင်းမှုကာလပြီးနောက် ရေလက်ကြားကို အသုံးပြုသည့် သင်္ဘောများအပေါ် ဖြတ်သန်းခ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်ခများ ကောက်ခံမည်လော၊ နှင့် အဆိုပါ ရေလမ်းကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများက အပြီးသတ်သဘောတူညီချက်ရရှိရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပျက်ပြားစေမည်လောဟူသည့် မေးခွန်းများ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ကမ္ဘာ့မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးအပါဆုံး ရေလမ်းကြောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် အရည်ပျော်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ (LNG) ထောက်ပံ့မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ပင်လေ့ကွေ့ (Gulf) ကို အာရေဗျပင်လယ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဤကျဉ်းမြောင်းသော ရေလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ပုံမှန်ဖြတ်သန်းသွားလာနေရသည်။

မြောက်ဘက်တွင် အီရန်၊ တောင်ဘက်တွင် အိုမန်နှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE) တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသော အဆိုပါရေလက်ကြားသည် ဝင်ပေါက်နှင့် ထွက်ပေါက်တို့တွင် အကျယ် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) ခန့်သာရှိပြီး အကျဉ်းဆုံးနေရာတွင် ၃၃ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) ခန့်သာ ရှိသည်။ ၎င်း၏ အကျယ်အဝန်းရှိသော်လည်း ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံတင်သင်္ဘောများ ဖြတ်သန်းနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းသည်။

အမေရိကန်စွမ်းအင်သတင်းအချက်အလက်ဌာန၏ အဆိုအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရေနံနှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းစည်ပေါင်း သန်း ၂၀ ခန့်သည် နေ့စဉ် ဤရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး နှစ်စဉ် စွမ်းအင်ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုး ဒေါ်လာဘီလီယံရာနှင့်ချီ ရှိသည်။

ဤလမ်းကြောင်းကို အီရန်သာမက အီရတ်၊ ကူဝိတ်၊ ကာတာ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် UAE တို့ကလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့မြေဩဇာတင်ပို့မှုအတွက်လည်း အသက်သွေးကြောသဖွယ်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာမြေဩဇာကုန်သွယ်မှု၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ဤရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ပုံမှန်ဖြတ်သန်းသည်။

ထိုနေရာတွင် ရေကြောင်းသွားလာမှု အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းသည် ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများကို လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်စေပြီး အမေရိကန်ဈေးကွက်များကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေသောကြောင့် အဆိုပါရေလမ်းကြောင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် အမေရိကန်နှင့် ပဋိပက္ခတွင် အီရန်၏ အားအကောင်းဆုံး မဟာဗျူဟာမြောက် အသုံးချနိုင်သည့် အချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အိုမန်နှင့် IMO တို့သည် တီဟီရန်နှင့် တိုင်ပင်ခြင်းမရှိဘဲ သင်္ဘောလမ်းကြောင်းသစ်ကို ကြေညာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း IRGC က ဆိုသည်။ "အာဏာပိုင်အချို့က အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံကို ကြိုတင်အကြောင်းကြားခြင်း သို့မဟုတ် ညှိနှိုင်းခြင်းမရှိဘဲ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် သင်္ဘောလမ်းကြောင်းသစ်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပြုထားသော လမ်းကြောင်းသည် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိသည့်အပြင် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဆိုးရွားသော အန္တရာယ်များရှိနေသည်" ဟု အဆိုပါတပ်ဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုထားသည့် တစ်ခုတည်းသောလမ်းကြောင်းမှာ အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံက သတ်မှတ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းများသာဖြစ်သည်" ဟု ၎င်းက ဆိုပြီး သင်္ဘောများအနေဖြင့် ရေလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်သန်းစဉ် IRGC ရေတပ်နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိနေရမည်ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်သည် ဧပြီလတွင် ရေလက်ကြားအတွင်း လက်ခံနိုင်သော လမ်းကြောင်းများပါဝင်သည့် ၎င်းတို့၏မြေပုံကို ပထမဆုံးထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး သင်္ဘောများအနေဖြင့် ယခင်ကထက် အီရန်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ပိုမိုနီးကပ်စွာ ဖြတ်သန်းသင့်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

IRGC ၏ သတိပေးချက်သည် လိုက်ဘေးရီးယားရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ကြာသပတေးနေ့တွင် အိုမန်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြု၍ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

တီဟီရန်မှ သတင်းပေးပို့နေသည့် အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနမှ Resul Serdar က အိုမန်လမ်းကြောင်းသည် အီရန်၏ သင်္ဘောသွားလာမှုအပေါ် တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်မှုကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကျော်လွန်သွားသောကြောင့် IRGC အနေဖြင့် စိတ်ပျက်နေပုံရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် စစ်ပွဲစတင်ချိန်ကတည်းက အီရန်အတွက် ၎င်း၏ပြိုင်ဘက်များနှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ဖိအားပေးရန် ကြီးမားသော အသုံးချနိုင်သည့် အချက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်" ဟု Serdar က ဆိုသည်။

အိုမန်က ၎င်းတို့ကြေညာခဲ့သော လမ်းကြောင်းကို ခုခံကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့်အညီ ဘေးကင်းလုံခြုံသော ရေကြောင်းသွားလာမှုကို ပြန်လည်ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Badr Albusaidi က အိုမန်အနေဖြင့် ရေလမ်းကြောင်းအတွင်း လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးရန် ကတိကဝတ်ပြုထားဆဲဖြစ်ကြောင်းနှင့် "ရေလက်ကြားနှင့်ပတ်သက်သည့် အနာဂတ်စီစဉ်မှုများတွင် မည်သည့်ဖြတ်သန်းခကိုမျှ ကောက်ခံခြင်းမပါဝင်ပါ" ဟု အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် MoU တွင် အီရန်သည် "ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်းသာ အခမဲ့ဖြင့် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများ ပင်လေ့ကွေ့မှ အိုမန်ပင်လယ်သို့လည်းကောင်း၊ အပြန်အလှန်အားဖြင့်လည်းကောင်း ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ရေးအတွက် အကောင်းဆုံးကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သွားမည်" ဟု သဘောတူညီခဲ့သည်။

"ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများ၏ သွားလာမှုသည် ချက်ချင်းစတင်မည်" ဟု သဘောတူညီချက်တွင် ဖော်ပြထားသော်လည်း ပုံမှန်သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများ အပြည့်အဝ ပြန်လည်မစတင်မီ မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများ လိုအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုထားပြီး "အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများကို ရက်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း စတင်ဆောင်ရွက်မည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် ရေလမ်းကြောင်းစီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အနာဂတ်စီစဉ်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ အီရန်၊ အိုမန်နှင့် အခြားပင်လေ့ကွေ့နိုင်ငံများအကြား ဆွေးနွေးမှုများအတွက်လည်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။

သို့သော်လည်း အဆိုပါစာချွန်လွှာတွင် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကာလပြီးနောက် ဘာဆက်ဖြစ်မည်ကို တိတိကျကျ ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။ International Crisis Group မှ အီရန်စီမံကိန်းဒါရိုက်တာ Ali Vaez က သဘောတူညီချက်တွင် ဖော်ပြထားသည့် မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများကြောင့် သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများကို ယာယီပြောင်းလဲရန် အမြဲတမ်းမျှော်လင့်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

"သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိခဲ့ရင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအလယ်မှာရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာသင်္ဘောလမ်းကြောင်းမှာ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်ကြာ မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းတွေ လုပ်ဆောင်ရမယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အမြဲသိထားပါတယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

"အဲဒီကာလအတွင်းမှာ သင်္ဘောတွေဟာ အီရန်နဲ့ အိုမန်ပိုင်နက်ရေပြင်တွေကနေတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းရမှာဖြစ်ပါတယ်"

သို့သော်လည်း Vaez က အီရန်၏ နောက်ဆုံးကြေညာချက်မှာ မမျှော်လင့်ထားသည့်အရာဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ "အခုအရေးကြီးတာက အီရန်တွေအနေနဲ့ အခကြေးငွေ ဒါမှမဟုတ် တခြားအခွန်အခတွေကို စတင်ကောက်ခံခြင်းမပြုဖို့ပါပဲ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒါကို နားလည်မှုစာချွန်လွှာမှာ ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းမရှိလို့ပါ" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

IRGC ၏ ရပ်တည်ချက်သည် အီရန်အစိုးရ၏ ရပ်တည်ချက်နှင့် ကွဲပြားမှုရှိမရှိ မေးမြန်းရာတွင် Vaez က "IRGC နဲ့ နိုင်ငံတော်ကြားမှာ ကွဲပြားမှုမရှိပါဘူး။ သူတို့ဟာ တကယ်တမ်းတော့ တစ်ခုတည်းပါပဲ။ IRGC ကပဲ အဆုံးအဖြတ်ပေးနေတာပါ" ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာဥပဒေသည် ဟော်မုဇ်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာရေလက်ကြားများမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းခွင့်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကာကွယ်ပေးထားပြီး ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာရေပြင်အတွင်းရှိနေသည့်တိုင် ဖြတ်သန်းသွားလာနေသော သင်္ဘောများအပေါ် တစ်ဖက်သတ်ဖြတ်သန်းခ ကောက်ခံရန် ခက်ခဲစေသည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က အီရန်သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် အမေရိကန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေစဉ်အတွင်း ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ရေလက်ကြားဖြတ်သန်းခများကို ကောက်ခံမည်မဟုတ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ညှိနှိုင်းမှုကာလကုန်ဆုံးပါက အခကြေးငွေများ စတင်ကောက်ခံနိုင်ကြောင်း အရိပ်အမြွက်ပြသခဲ့သည်။

အီရန်၏ အဓိကညှိနှိုင်းရေးမှူး Mohammad Bagher Ghalibaf က တီဟီရန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲအပြီး စီစဉ်မှုများကို ပဋိပက္ခမဖြစ်ပွားမီက ရှိခဲ့သည့် အခြေအနေထက် အခြေခံအားဖြင့် ကွဲပြားသည်ဟု ရှုမြင်ကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဟော်မုဇ်ဟာ စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီက အခြေအနေကို ဘယ်တော့မှ ပြန်ရောက်တော့မှာ မဟုတ်ဘူး" ဟု Ghalibaf က ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်အနေဖြင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံနိုင်သည်ဟူသော အဆိုပြုချက်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Marco Rubio က ယခုသီတင်းပတ်တွင် ပယ်ချခဲ့သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE) တွင် ဒေသတွင်းခရီးစဉ်အစ၌ ပြောကြားရာတွင် ၎င်းက "ဒါဟာ နိုင်ငံတကာရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုပါ။ ဘယ်နိုင်ငံကိုမှ နိုင်ငံတကာရေလမ်းကြောင်းပေါ်မှာ အခွန်အခ ဒါမှမဟုတ် အခကြေးငွေ ကောက်ခံခွင့်မရှိပါဘူး" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

Rubio က "ဒီဒေသက နိုင်ငံအားလုံးကလည်း သဘောတူလိမ့်မယ်" ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဗဟရိန်းနိုင်ငံ၊ မာနာမာမြို့တွင် ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်၊ အိုမန်၊ ကာတာ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် UAE တို့ပါဝင်သည့် ပင်လေ့ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီ (GCC) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ကြာသပတေးနေ့တွင် Rubio က သတင်းထောက်များအား "အီရန်တွေက တစ်မျိုးပြောပြီး တကယ်တမ်းကျတော့ တစ်မျိုးဖြစ်နေတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

"အီရန်စနစ်က အစွန်းရောက်တဲ့ စကားလုံးမျိုးစုံကို ထုတ်ပြောနေဦးမှာဆိုတာ ကျွန်တော်တို့အတွက် ထင်ရှားနေပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့ စိတ်ဝင်စားတာက သူတို့ရဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ စိတ်ဝင်စားတာက သင်္ဘောတွေ ရွေ့လျားနေသလား မရွေ့လျားဘူးလားဆိုတာပါပဲ။ သင်္ဘောတွေက သွားသင့်တဲ့အတိုင်း သွားနေတယ်ဆိုရင် အဲဒါကိုပဲ ကျွန်တော်တို့ အကဲဖြတ်မှာပါ။

"တခြားတစ်ဖက်မှာတော့ ဒီစကားလုံးတွေက သင်္ဘောတွေကို တကယ်ခြိမ်းခြောက်နေပြီး သင်္ဘောတွေ မရွေ့လျားဘူးဆိုရင်တော့ အဲဒါက သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်တာဖြစ်ပြီး ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ အဲဒီအပေါ်မှာ ပြဿနာရှိလာမှာပါ"

Rubio က အီရန်၏ ဖြတ်သန်းခကောက်ခံမှုအပေါ် ဒေသတွင်းထောက်ခံမှု လုံးဝမရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး "နိုင်ငံတကာရေပြင်ကို အသုံးပြုမှုအတွက် အခွန်အခ ဒါမှမဟုတ် အခကြေးငွေ ကောက်ခံမှုကို ပင်လေ့ကွေ့နိုင်ငံတွေကြားမှာ ထောက်ခံမှု လုံးဝမရှိပါဘူး... အဲဒါ ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး" ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ မှတ်ချက်များသည် UAE သမ္မတ၏ အကြံပေး Anwar Gargash က "သူတို့အပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ယုတ်မာသော ရန်လိုမှုများ" ကြောင့် အာရပ်ပင်လေ့ကွေ့နိုင်ငံများအပေါ် "ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်သစ်များ" ကို အတင်းအကျပ် ချမှတ်၍မရနိုင်ကြောင်း ပြောကြားပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောအချို့ ပြန်လည်စတင်ခဲ့သော်လည်း သွားလာမှုမှာ ပုံမှန်အဆင့်ထက် များစွာလျော့နည်းနေဆဲဖြစ်သည်။ ပဋိပက္ခမဖြစ်ပွားမီက သင်္ဘောပေါင်း ၁၂၀ မှ ၁၄၀ အထိသည် နေ့စဉ် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းလေ့ရှိသည်။

ရေကြောင်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုကုမ္ပဏီ Kpler ၏ အဆိုအရ မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာပြီး အော်ပရေတာများ ပိုမိုများပြားလာကာ အိုမန်လမ်းကြောင်းကို စတင်အသုံးပြုလာကြသဖြင့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အတည်ပြုထားသော ဖြတ်သန်းမှုမှာ သင်္ဘော ၇၀ အထိ တိုးလာခဲ့သည်။

"အမေရိကန်-အီရန် MoU မူဘောင်နှင့် အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ခြင်းသည် ရေတိုယုံကြည်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပုံရသော်လည်း IRGC က အိုမန်လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခြင်းအပေါ် သတိပေးချက်များသည် အငြင်းပွားမှုအသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်သည်" ဟု Kpler က အစီရင်ခံခဲ့သည်။

မိုင်းရှင်းလင်းရေး မပြီးပြတ်သေးခြင်း၊ သင်္ဘောအချို့က ၎င်းတို့၏ ခြေရာခံစက်များကို ပိတ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ထားခြင်းဖြင့် "အမှောင်" လမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက်အသုံးပြုနေခြင်းနှင့် စစ်ဆေးမှုများ၊ ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် အနာဂတ်အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ မဖြေရှင်းရသေးသော မေးခွန်းများကြောင့် ရေကြောင်းသွားလာမှုမှာ စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီ အခြေအနေသို့ ပြန်မရောက်သေးကြောင်း ကုမ္ပဏီက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေသည် ရေနံဈေးနှုန်းများ အီရန်စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီက အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ ကျဆင်းသွားချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့စံနှုန်းဖြစ်သည့် Brent ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းမှာ ကြာသပတေးနေ့တွင် တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၇၂.၂၄ အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းသည် စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီ ဈေးနှုန်းဖြစ်သည့် ဒေါ်လာ ၆၆ ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။

အောက်ပါဇယားတွင် စစ်ပွဲမဖြစ်ပွားမီ ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် သင်္ဘောသွားလာမှုနှင့် မကြာသေးမီရက်သတ္တပတ်များအတွင်း အခြေအနေကို နှိုင်းယှဉ်ပြသထားသည်-

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ အနာဂတ်အုပ်ချုပ်ရေးသည် ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း ပြည့်စုံသော သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် မျှော်လင့်ထားသည့် ညှိနှိုင်းရေးမှူးများအတွက် ဖြေရှင်းရန် ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြဿနာများထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အခြားအဓိက အငြင်းပွားဖွယ်အချက်မှာ အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံတကာအဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IAEA) ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Rafael Grossi က သဘောတူညီချက်တွင် အီရန်၏ နျူကလီးယားလုပ်ဆောင်ချက်များကို နိုင်ငံတကာမှ စောင့်ကြည့်ရန် အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတကာရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး Kazem Gharibabadi က ပဋိပက္ခအတွင်း ပျက်စီးခဲ့သော နျူကလီးယားစခန်းများသို့ စစ်ဆေးရေးမှူးများ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို အပြီးသတ်သဘောတူညီချက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်သာ စဉ်းစားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အီရန်၏ ကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ်သိုလှောင်မှု၊ ပိတ်ဆို့မှုများဖြေလျှော့ပေးခြင်း၏ အစီအစဉ်နှင့် အေးခဲထားသော အီရန်ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ပြန်လည်ထုတ်ပေးခြင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ မေးခွန်းများ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း တင်းမာမှုများကလည်း နောက်ထပ်အန္တရာယ်များကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

လက်ဘနွန်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သတင်းရင်းမြစ်တစ်ခု၏ အဆိုအရ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ပဋိပက္ခအတွင်း သိမ်းပိုက်ထားသော တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့တွင် ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး MoU တွင် "လက်ဘနွန်အပါအဝင် ရှေ့တန်းအားလုံးတွင် စစ်ပွဲကို အပြီးသတ်ရပ်စဲရန်" အတိအလင်း တောင်းဆိုထားသော်လည်း အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။

Vaez က ညှိနှိုင်းမှုများ ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မြင်သာထင်သာရှိသော တိုးတက်မှုများ လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး "UN နျူကလီးယားစစ်ဆေးရေးမှူးများအတွက် ပိုမိုဝင်ရောက်ခွင့်ရရှိခြင်း၊ ပိတ်ဆို့မှုများ ဖြေလျှော့ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အီရန်၏ ယူရေနီယမ်သိုလှောင်မှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းခြင်း စသည်တို့တွင် နှစ်ဖက်စလုံးက တိုးတက်မှုကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

၎င်းက ကြားဖြတ်သဘောတူညီချက်ကို သေးငယ်သော သဘောတူညီချက်များအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းကို သတိပေးခဲ့သည်။ "အားလုံးကို သဘောမတူမချင်း ဘာကိုမှ သဘောတူညီတာ မဟုတ်ပါဘူး" ဟု Vaez က ဆိုသည်။

"သူတို့ [အီရန်များ] သည် ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း ပြည့်စုံသော သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ဒါဟာ အလွန်ရည်မှန်းချက်ကြီးတဲ့ အချိန်ဇယားတစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် မြင်သာထင်သာရှိတဲ့ အရှိန်အဟုန်တစ်ခုတော့ ရှိရမယ်၊ မဟုတ်ရင် ဒီလုပ်ငန်းစဉ်က ပျက်ပြားသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတယ်"

သို့သော်လည်း Vaez က ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်ရန် ခိုင်မာသော စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ "ရေလက်ကြားအတွင်းက အခြေအနေဟာ အပြန်အလှန် စီးပွားရေးအရ ပျက်စီးစေမယ့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့တယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

"အမေရိကန်ဟာ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် စွမ်းအင်နဲ့ ရေနံဈေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်လာတာကို ရင်ဆိုင်နေရတယ်... တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အီရန်ဟာ ဒီပဋိပက္ခမဖြစ်ပွားခင်ကတည်းက စီးပွားရေးအရ နက်ရှိုင်းတဲ့ အကျပ်အတည်းထဲမှာ ရှိနေခဲ့တာပါ။ စစ်ပွဲက အဲဒါကို ပိုဆိုးသွားစေရုံပဲ ရှိတယ်။

"ဒါဟာ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အရှုံးချည်းပဲဖြစ်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးက ထွက်ပေါက်တစ်ခု လိုအပ်နေကြတာပါ"