အီရန်က အင်တာနက်အသုံးပြုခွင့်အချို့ကို ပြန်လည်ဖွင့်ပေးလိုက်သော်လည်း အများစုအတွက် ကန့်သတ်ချက်များ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ

တီဟီရန်၊ အီရန် – အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့နှင့် စစ်ပွဲစတင်ချိန်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း အင်တာနက်လိုင်းများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး သုံးလအကြာတွင် အီရန်အာဏာပိုင်များသည် အင်တာနက်အသုံးပြုခွင့် အချို့ကို ပြန်လည်ခွင့်ပြုပေးခဲ့သော်လည်း ပြည်သူအများစုအတွက်မူ ကန့်သတ်ချက်များ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

အီရန်အစိုးရက ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်တွင် အင်တာနက်အသုံးပြုခွင့်ကို စစ်ပွဲမတိုင်မီအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကပင် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော နိုင်ငံတစ်ဝန်း ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် ရက်ပေါင်း ၂၀ ကြာ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှုမှ ပြန်လည်သက်သာလာစပြုနေချိန်ဖြစ်၍ အင်တာနက်အသုံးပြုမှုမှာ အလွန်ကန့်သတ်ချက်များရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က လုပ်ဆောင်ချက်သည် လူဦးရေ သန်း ၉၀ ရှိသော အီရန်နိုင်ငံတွင် နာရီပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်ကြာ အင်တာနက်လိုင်း အလုံးစုံနီးပါး ပြတ်တောက်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အရှည်ကြာဆုံး နိုင်ငံတစ်ဝန်း အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။

သို့သော် အသုံးပြုသူများ၏ အစီရင်ခံစာများ၊ ဒေသတွင်းမီဒီယာများ၏ ဖော်ပြချက်များနှင့် ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များအရ အီရန်နိုင်ငံသားများအနေဖြင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက်ကို လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုနိုင်ရန်မှာ ဝေးကွာနေသေးကြောင်း သိရသည်။

ဝဘ်စာမျက်နှာ သန်းပေါင်းများစွာကို နိုင်ငံတော်က ဆက်လက်ပိတ်ပင်ထားဆဲဖြစ်ပြီး YouTube၊ Instagram၊ Telegram၊ WhatsApp၊ Facebook နှင့် Waze ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အက်ပ်အများစုမှာ ပိတ်ပင်ခံထားရဆဲဖြစ်ကာ ပြန်လည်ခွင့်ပြုပေးရန် စဉ်းစားထားခြင်းမရှိပေ။

မိုဘိုင်း၊ ကြိုးမဲ့နှင့် ကြိုးတပ်အင်တာနက်လိုင်းများမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ နှေးကွေးပြီး မတည်မငြိမ်ဖြစ်နေကာ ဒေသတွင်း အက်ပ်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုအများစုမှာလည်း ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ မကြာခဏ ချို့ယွင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။

Google ဝန်ဆောင်မှုအချို့မှာ အလုပ်လုပ်သော်လည်း အချို့မှာ အလုပ်မလုပ်ပေ။ Microsoft Windows တွင် အင်တာနက် အနှောင့်အယှက်များကြောင့် Wi-Fi စနစ်မှာ အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်စတင်နေရသည်။ ဂိမ်းကစားသူများအနေဖြင့်လည်း “high ping” ဟုခေါ်သည့် ပြဿနာကို ရင်ဆိုင်နေရပြီး ဂိမ်းကစားရာတွင် နှောင့်နှေးမှုများနှင့် ချို့ယွင်းချက်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။

ပြည်သူအများစုမှာ အင်တာနက်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် မှောင်ခိုဈေးကွက်ကို အားကိုးနေကြရပြီး၊ ၎င်းသည် Virtual Private Networks (VPNs) သို့မဟုတ် အခြားသော ရှောင်ကွင်းနည်းလမ်းများကို ရောင်းချသူများအတွက် အကျိုးအမြတ်များစေကာ၊ ထိုရောင်းချသူများသည် နိုင်ငံတော်နှင့် ဆက်နွှယ်မှုရှိနေသည်မှာ မကြာခဏဆိုသလိုပင် ဖြစ်သည်။

အာဏာပိုင်များက အင်တာနက် လှိုင်းနှုန်း (bandwidth) အချို့ကို ပြန်လည်ခွင့်ပြုပေးလိုက်သည့်အတွက် ထိုချိတ်ဆက်မှုများမှာ ယခင်ကထက် ဈေးသက်သာလာသော်လည်း VPN များအတွက် ဝယ်လိုအားမှာ အဆမတန် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ပြည်သူများမှာလည်း ဈေးကွက်အတွင်း လှည့်ဖြားသူများနှင့် မဲလ်ဝဲ (malware) အန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်နေရဆဲဖြစ်သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးပြီးနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အီရန်အာဏာပိုင်များသည် ရှုပ်ထွေးသော ကန့်သတ်ချက်အလွှာများကို ဆက်လက်ချမှတ်ထားဆဲဖြစ်ရာ အင်တာနက်ကို အပြည့်အဝအသုံးပြုနိုင်ခြင်းမှာ နိုင်ငံတော်က ခွင့်ပြုထားသူ အနည်းငယ်သာ ရရှိနိုင်သည့် အခွင့်ထူးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဒေတာစင်တာအများအပြားမှာ အွန်လိုင်းသို့ အပြည့်အဝ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်းမရှိသေးဘဲ IPv6 နှင့် HTTP/3 ကဲ့သို့သော အင်တာနက် ပရိုတိုကောအချို့ကို ပိတ်ပင်ထားကာ UDP ကဲ့သို့သော အခြားပရိုတိုကောများကိုလည်း အာဏာပိုင်များက တက်ကြွစွာ နှောင့်ယှက်လျက်ရှိကြောင်း ဒေသတွင်းမီဒီယာများက ဖော်ပြသည်။

Al Jazeera နှင့် အမည်မဖော်လိုသည့် အခြေအနေဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သော ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက နိုင်ငံခြား IP လိပ်စာအများစုမှာ လက်ရှိတွင် အပြည့်အဝ ပိတ်ပင်ခံထားရခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော “မီးခိုးရောင်” အလယ်အလတ်အခြေအနေတွင် ရှိနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

လက်တွေ့တွင် ထိုချိတ်ဆက်မှုများကို စတင်ခွင့်ပြုထားသော်လည်း အာဏာပိုင်များက အသုံးပြုခွင့်ပေးထားသည့် ဒေတာပမာဏမှာ အလွန်နည်းပါးသဖြင့် ချိတ်ဆက်မှုမှာ အားနည်းနေသည်။

သို့သော် အကယ်၍ ချိတ်ဆက်မှုသည် နိုင်ငံတော်အာဏာပိုင်များ၏ “whitelisted” (ခွင့်ပြုစာရင်း) တွင် ပါဝင်ပါက ကန့်သတ်ချက်များ လျော့နည်းသွားမည် သို့မဟုတ် လုံးဝရှိတော့မည်မဟုတ်ပေ။

ယင်းကိစ္စရပ်သည် အီရန်သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ခီယန် (Masoud Pezeshkian) အပေါ် ဝေဖန်မှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာစေသည်။ ၎င်းသည် ရွေးကောက်ပွဲဝင်စဉ်က အင်တာနက်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုထားသူဖြစ်ပြီး အစွန်းရောက်ဝါဒီများကို ဆန့်ကျင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

Sazandegi ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသတင်းစာက စနေနေ့တွင် ရေးသားသည့် အယ်ဒီတာ့အာဘော်၌ အစိုးရ၏ “နောက်ကျမှ ဖွင့်လှစ်ပေးမှု” ကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်နှင့် ဆက်နွှယ်သည့် KhabarOnline သတင်းဌာနကလည်း “အင်တာနက်၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံသည် စစ်ထုတ်ခြင်း (filtering) ပုံစံသစ်၏ သားကောင်ဖြစ်နေသည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် ပီဇက်ရှ်ခီယန် အစိုးရအဖွဲ့သည် အင်တာနက်ကို အလုံးစုံနီးပါး ပိတ်ထားရန် လိုလားသည့် အစွန်းရောက်ဝါဒီများ၏ ဝေဖန်မှုကိုလည်း ခံနေရသည်။

အီရန်မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ အမျိုးသားဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးကောင်စီမှ အစွန်းရောက်အဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် အခြားသော နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများသည် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တရားရုံးမှတစ်ဆင့် အင်တာနက်ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်စေခြင်းဖြင့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဟန့်တားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။

အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖာတီမာ မိုဟာဂျာရာနီ (Fatemeh Mohajerani) သည် တနင်္ဂနွေနေ့က ရုပ်သံအင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် မေးခွန်းထုတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ အစီအစဉ်တင်ဆက်သူက တရားရုံးအမိန့်မှာ တည်မြဲနေဆဲဖြစ်သဖြင့် အင်တာနက်ပြန်လည်ရရှိရေး လုပ်ငန်းစဉ်မှာ တရားဝင်မှု ရှိ/မရှိ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။

အာဏာပိုင်များသည် စစ်ပွဲအတွင်း စတင်ချဲ့ထွင်ခဲ့သည့် အဆင့်လိုက် အင်တာနက်စနစ်ဖြင့် အတိအကျ ဘာလုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည်ကို ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခြင်းမရှိပေ။

ထိုစနစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် အီရန်နိုင်ငံသားများသည် ၎င်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းနှင့် နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်ထားသည့် အခြားအမျိုးအစားခွဲခြားမှုများအပေါ် မူတည်၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက်ကို အတိုင်းအတာအမျိုးမျိုးဖြင့် သို့မဟုတ် လုံးဝအသုံးပြုခွင့်မရရှိဘဲ ဖြစ်နေသည်။

ထိုအစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် “Internet Pro” ဟုခေါ်သည့် အစီအစဉ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ပုံမှန်အင်တာနက်ထက် ဈေးနှုန်းသုံးဆခန့် ပိုမိုပေးဆောင်ရကာ ကန့်သတ်ချက်အနည်းငယ်သာရှိသည့် အင်တာနက်ကို ရရှိစေသည်။

တက္ကသိုလ်တစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်မှုမှတစ်ဆင့် ထိုကဲ့သို့သော နိုင်ငံတော်ထုတ် ချိတ်ဆက်မှုကို ရရှိထားသည့် အသုံးပြုသူတစ်ဦးက Al Jazeera သို့ ပြောကြားရာတွင် တနင်္ဂနွေနေ့အထိ အသုံးပြုနိုင်ဆဲဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ တယ်လီကွန်းဝန်ဆောင်မှုပေးသူက ဝန်ဆောင်မှုကို ပိတ်သိမ်းရန် သို့မဟုတ် ငွေပြန်အမ်းရန် အစီအစဉ်မရှိကြောင်း ကြေညာထားသည်ဟု ဆိုသည်။

သို့သော် နိုင်ငံပိုင် Mobile Communications of Iran (MCI) သည် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က “Internet Pro” အတွက် ကြော်ငြာနှင့် မှတ်ပုံတင်စာမျက်နှာကို တိတ်တဆိတ် ဖယ်ရှားခဲ့သည်။

မသေချာမရေရာမှုများ ဆက်လက်ရှိနေချိန်တွင် နိုင်ငံပိုင်သတင်းဌာနများ၏ မှတ်ချက်ပေးသည့်နေရာများတွင် စီးပွားရေးကျဆင်းနေချိန်၌ လုပ်ငန်းများနှင့် အလုပ်သမားများကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေသည့် အင်တာနက် အနှောင့်အယှက်များအပေါ် ဒေါသနှင့် စိတ်ပျက်မှုများ ပြည့်နှက်နေသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ လူအများအပြားမှာ ဆိုရှယ်မီဒီယာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်သည့် ဗီဒီယိုများကို တင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့အနက် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်က တီဟီရန်မြို့လယ်ရှိ အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ရုံးစိုက်ရာနေရာသို့ ဒုံးကျည်များ မိုးရွာသကဲ့သို့ ကျရောက်ခဲ့သည့် မြင်ကွင်းအသစ်ကို ပြသသည့် ဗီဒီယိုတစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။

အခြားသူများမှာလည်း မြို့တော်သို့ ဗုံးများ ပထမဆုံးကျရောက်ချိန်တွင် ၎င်းတို့ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေပြီး မည်သို့ခံစားခဲ့ရသည်ဆိုသည့် စစ်ပွဲအတွေ့အကြုံများကို ဝေမျှနေကြသည်။

သို့သော် ယင်းက လူအများ၏ စိတ်ပျက်မှုကို လျော့ပါးစေခြင်းမရှိပေ။ “အခု ကျွန်တော်တို့ လက်ထဲမှာ ရှိနေတာက အင်တာနက် မဟုတ်ပါဘူး” ဟု အမည်မဖော်လိုသည့် တီဟီရန်မြို့ခံတစ်ဦးက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါဟာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုလို ရောင်းချနေတဲ့ အရင်က တစ်ပိုင်းတစ်စ ပိတ်ထားတဲ့ အခြေအနေမျိုးကို ပြန်ရောက်သွားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။”