အစ္စရေးနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့ ကုလသမဂ္ဂ၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ 'အမည်ပျက်စာရင်း' တွင် အသစ်ပါဝင်လာ

အရပ်သားများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုများ ကျူးလွန်သည်ဟု သံသယရှိသည့် နိုင်ငံများ၏ အမည်ပျက်စာရင်းတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံကို ထည့်သွင်းထားကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက အတည်ပြုလိုက်ပြီး အဆိုပါစာရင်းတွင် ပါဝင်လာမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အစ္စရေးဘက်မှ စွပ်စွဲချက်များကိုလည်း ပြန်လည်ချေပလိုက်သည်။

သောကြာနေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် “ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုများ” အစီရင်ခံစာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အဆိုပါစာရင်းကြောင့် အစ္စရေးနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်နှင့် ဆက်ဆံရေးအားလုံးကို ဖြတ်တောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့် သြဂုတ်လက ကုလသမဂ္ဂသည် အစ္စရေးလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက အကျဉ်းထောင်များနှင့် အခြားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ ပါလက်စတိုင်းအကျဉ်းသားများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် “ယုံကြည်စိတ်ချရသော အချက်အလက်များ” ရှိကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂ စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့များကို အဆိုပါနေရာများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီလို အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို စစ်ဆေးဖို့ အစ္စရေးကို လာရောက်ဖို့ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်ကို ကျွန်တော်တို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့က မလာဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့တာပါ” ဟု ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အစ္စရေးသံအမတ်ကြီး ဒန်နီ ဒါနွန်က ကြာသပတေးနေ့တွင် X လူမှုကွန်ရက်၌ ရေးသားခဲ့သည်။

“အစ္စရေးအစိုးရအနေနဲ့ ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး အစီအမံတွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်တဲ့အပေါ် ဘာမှသိရှိရခြင်းမရှိပါဘူး” ဟု အဆိုပါအစီရင်ခံစာကို ရေးသားသူ ကုလသမဂ္ဂအရာရှိ ပရာမီလာ ပတ်တန်က သောကြာနေ့တွင် နယူးယောက်မြို့ရှိ ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်၌ သတင်းထောက်များအား ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကျွန်မအနေနဲ့ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်ခြင်း၊ ဝင်ရောက်ခွင့်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် တာဝန်ယူမှုရှိစေရေး အစီအမံများ အပါအဝင် ကနဦးခြေလှမ်းများအတွက် အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို စာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အစည်းအဝေးတွေမှာလည်းကောင်း အကြိမ်ကြိမ် တောင်းဆိုခဲ့ပေမဲ့ ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး အစီအမံတွေရဲ့ အနှစ်သာရပိုင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာအကြောင်းပြန်ချက်မှ မရရှိခဲ့ပါဘူး” ဟု သူမက ဖြည့်စွက်ပြောကြားသည်။

အစ္စရေးဘက်မှ ဖိတ်ကြားချက်ရှိခဲ့သည်ကို ပတ်တန်က အတည်ပြုခဲ့သော်လည်း ခရီးစဉ်၏ နယ်ပယ်နှင့် ဝင်ရောက်ခွင့်၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်းနှင့် ဂါဇာကမ်းမြောင်ဒေသတွင် အစ္စရေး၏ စစ်ပွဲကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် ခရီးစဉ်ကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ရကြောင်း သူမက ရှင်းပြသည်။

ယခုနှစ်အစီရင်ခံစာတွင် “၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ကုလသမဂ္ဂသည် ဂါဇာကမ်းမြောင်ဒေသနှင့် [သိမ်းပိုက်ခံ] အနောက်ဘက်ကမ်းမှ အမျိုးသား ၁၄ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၇ ဦး၊ ယောက်ျားလေး ၉ ဦးနှင့် မိန်းကလေး ၁ ဦးတို့အပေါ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်များစွာကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။

အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှု ၁၃ ခုမှာ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၁၈ ခုမှာ ၂၀၂၃ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် ပါရှိသည်။

“ချိုးဖောက်မှုများတွင် ပစ္စည်းကိရိယာများအသုံးပြု၍ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ အုပ်စုလိုက် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း၊ လိင်အင်္ဂါများကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အကြမ်းဖက်ခြင်း၊ လိင်အင်္ဂါများကို ပစ်မှတ်ထား ပစ်ခတ်ခြင်း၊ ရင်သားနှင့် လိင်အင်္ဂါများကို ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ လုံခြုံရေးအရ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ အဝတ်အစားချွတ်ခိုင်းခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်းအထိ ရှာဖွေခြင်း၊ အတင်းအဓမ္မ အဝတ်အစားချွတ်ခြင်းနှင့် မုဒိမ်းကျင့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။

“အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် မုဒိမ်းကျင့်မှုနှင့် အုပ်စုလိုက် မုဒိမ်းကျင့်မှုများကို బాဓိက ၉ ဦးအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး အများစုမှာ ဂါဇာမှ ပါလက်စတိုင်းများဖြစ်ကြသည်” ဟု ဖော်ပြထားပြီး ကျူးလွန်သူများတွင် အစ္စရေးလက်နက်ကိုင်နှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်ကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများသည် စစ်စခန်းများ၊ စစ်ဆေးရေးဂိတ်များနှင့် သိမ်းပိုက်ခံ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေအတွင်း အစ္စရေးစစ်ဆင်ရေးများအတွင်း ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ်နှင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းခံနေရစဉ်ကာလများတွင် အဓိက ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ထိခိုက်ခံစားရသူများတွင် သတင်းထောက်များနှင့် လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူများ ပါဝင်ပြီး အချို့သောဖြစ်စဉ်များတွင် မုဒိမ်းကျင့်မှုတစ်ခုအပါအဝင် ချိုးဖောက်မှုများကို ရုပ်သံရိုက်ကူးခြင်း သို့မဟုတ် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

အမျိုးသမီးအကျဉ်းသားများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုများတွင် မုဒိမ်းကျင့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ အတင်းအဓမ္မ အဝတ်အစားချွတ်ခြင်း၊ မလိုလားအပ်ဘဲ ကိုင်တွယ်ခြင်းနှင့် အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေသည့် အဝတ်အစားချွတ်ရှာဖွေမှုများ ပါဝင်ပြီး အမျိုးသားများနှင့် ယောက်ျားလေးများကိုမူ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းနှင့် လိင်အင်္ဂါများကို အကြမ်းဖက်ခြင်းများဖြင့် ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံစာက ဆိုသည်။

ယင်းကြောင့် အမျိုးသား బాဓိက ၅ ဦးမှာ ရက်ပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် သီတင်းပတ်များစွာကြာအောင် ပြင်းထန်သော စအိုသွေးယိုစီးမှု သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းမှုများ ခံစားခဲ့ရကြောင်း ထပ်လောင်းဖော်ပြထားသည်။

နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်သည့် ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာတွင် “လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် ပုံစံများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် တွေ့ရှိချက်များ” အရ ရုရှားစစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အလွဲသုံးစားပြုမှုများအကြောင်းလည်း ပါဝင်သည်။

ယူကရိန်းရှိ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးမစ်ရှင်သည် ရုရှားလက်နက်ကိုင်နှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၃၁၀ ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

အဆိုပါဖြစ်စဉ်များတွင် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ အုပ်စုလိုက် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၊ လိင်အင်္ဂါများကို ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ လျှပ်စစ်ရှော့ခ်တိုက်ခြင်းနှင့် လိင်အင်္ဂါများကို ရိုက်နှက်ခြင်းများ ပါဝင်ပြီး အမျိုးသား ၂၈၀၊ အမျိုးသမီး ၂၆ ဦးနှင့် မိန်းကလေး ၄ ဦးတို့ ထိခိုက်ခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အစီရင်ခံစာ၏ နောက်ဆက်တွဲတွင် ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုများအတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် အဖွဲ့အစည်း ၇၇ ခုကို စာရင်းပြုစုထားပြီး ယင်းတို့အနက် ၆၂ ခုမှာ နိုင်ငံမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ကြသည်။

ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတွင် လှုပ်ရှားနေသည့် နိုင်ငံမဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၃ ခုကို စာရင်းသစ်တွင် ထည့်သွင်းထားသည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ နီးပါး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရပြီး ယင်းမှာ ယခင်နှစ်ကထက် နှစ်ဆကျော် ပိုမိုများပြားလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အမည်ပျက်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်းသည် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကဲ့သို့သော တိကျသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းမရှိသော်လည်း လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခံရခြင်းသည် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများအတွက် ဂုဏ်သိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများစွာ ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အကြိမ်ကြိမ်စာရင်းဝင်သူများကို ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားသည်။

ကုလသမဂ္ဂက အတည်ပြုထားသည့် ပဋိပက္ခနှင့်ဆက်စပ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်များ တိုးလာခြင်းသည် အလွန်စိုးရိမ်ဖွယ်ကောင်းသော လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းမှာ “ရေခဲတောင်၏ ထိပ်ဖျားမျှသာ” ဖြစ်ကြောင်း ပတ်တန်က ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီအရေအတွက်ဟာ အလွန်အမင်း အကြမ်းဖက်မှုများတဲ့ ပဋိပက္ခတွေ စံချိန်တင်များပြားနေတဲ့ အချိန်ကာလကို ဖြတ်သန်းနေရတာနဲ့ ကျူးလွန်သူတွေအနေနဲ့ ဒီရာဇဝတ်မှုအတွက် ဘာမှပေးဆပ်စရာမလိုတဲ့ ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့်ရနေတဲ့ အခြေအနေကြောင့် ပိုမိုရဲတင်းလာတာနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်” ဟု သူမက ပြောကြားခဲ့သည်။