အာမေးနီးယားပြည်သူများ မဲပေးကြ၊ ရုရှားဖိအားများကြား ဝန်ကြီးချုပ်၏ ဥရောပဘက် ဦးလှည့်မှု စမ်းသပ်ခံရ
AI Summary
အာမေးနီးယားနိုင်ငံတွင် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပနေပြီး၊ ၎င်းသည် အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန်နှင့် ရုရှားနှင့် ဆက်ဆံရေး ဖြေလျှော့ရန် အစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို စမ်းသပ်သည့် သဘောဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် နီကိုးလ် ပါရှီနီယန်နှင့် ၎င်း၏ပါတီသည် ဥရောပဘက်သို့ ဦးတည်ရာပြောင်းလဲမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ရုရှားနှင့် ဝေးကွာရန်အတွက် ခိုင်မာသော အခွင့်အာဏာကို ရှာဖွေနေသည်။ ပါရှီနီယန်က အာမေးနီးယားသည် လွတ်လပ်ရေး၊ နိုင်ငံတော်အဖြစ်ရပ်တည်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂသည် ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများတွင် အဓိကမိတ်ဖက်ဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့သည်။ ရုရှားနှင့် ဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုများ မရှိကြောင်း ၎င်းက ဆိုသော်လည်း၊ ရုရှားသည် အာမေးနီးယား၏ အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်မှုကို မကျေနပ်ဘဲ ကန့်သတ်မှုများနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အတိုက်အခံများကမူ ပါရှီနီယန်ကို အဇာဘိုင်ဂျန်အား အလျှော့ပေးသည်ဟု ဝေဖန်ကြပြီး၊ ရုရှားနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံလိုသော Strong Armenia ပါတီဝင် ခြောက်ဦးကို မဲဝယ်ယူမှုဖြင့် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလအတွင်း နှစ်ဖက်စလုံးမှ ကြောက်ရွံ့အောင် လှုံ့ဆော်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ မဲဆန္ဒရှင်များအတွက် အဓိကပြဿနာများမှာ လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံ၏ အနာဂတ် လမ်းကြောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ စစ်တမ်းများအရ ပါရှီနီယန်သည် အနိုင်ရလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဒီမိုကရေစီမှတ်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန်မှုများလည်း ရှိနေသည်။
ထင်ရှားသော ပြောကြားချက်များ
"ဥရောပသမဂ္ဂသည် ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အဓိကမိတ်ဖက်ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းသွားမည်ဖြစ်သည်"
"ရုရှားနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန်လေးစားမှုအပေါ် အခြေခံသည်"
"ဒါဟာ အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲသွားတဲ့ ဒေသတွင်းပတ်ဝန်းကျင်မှာ အာမေးနီးယားက သူ့ရဲ့လုံခြုံရေးကို ဘယ်လိုအာမခံမလဲ၊ အထူးသဖြင့် ဆိုဗီယက်ခေတ်လွန် လုံခြုံရေးတည်ဆောက်ပုံကို အထောက်အပံ့ပေးခဲ့တဲ့ ယူဆချက်များစွာ အခြေခံကျကျ တုန်လှုပ်သွားခဲ့ပြီးနောက် ရုရှားနဲ့ ဘယ်လိုဆက်ဆံရေးမျိုး ထားရှိသင့်သလဲ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန်တို့နဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်နက်ရှိုင်းအောင် လုပ်သင့်သလား၊ အဇာဘိုင်ဂျန်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးက ဘယ်လိုပုံစံဖြစ်နိုင်မလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘယ်လိုဖြစ်သင့်သလဲ ဆိုတာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပါတယ်"
အာမေးနီးယား၏ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေးမှုများ ပြုလုပ်နေပြီဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြိုင်ဘက် အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန်နှင့် မော်စကိုနှင့် ဆက်ဆံရေး ဖြေလျှော့ရန် အစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို စမ်းသပ်သည့်အနေဖြင့် ရှုမြင်ကြသည်။
ဝန်ကြီးချုပ် နီကိုးလ် ပါရှီနီယန်နှင့် ၎င်း၏ အာဏာရ Civil Contract ပါတီတို့သည် ဥရောပဘက်သို့ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ဦးတည်ရာပြောင်းလဲမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ယခင် အင်ပါယာအုပ်စိုးသူ ရုရှားနှင့် ဝေးကွာရန်အတွက် ခိုင်မာသော အခွင့်အာဏာကို ရှာဖွေနေကြသည်။ ၎င်းတို့ ရင်ဆိုင်နေရသော အတိုက်အခံများတွင် မော်စကိုဘက်တော်သားဖြစ်ကြောင်း jaw-jaw ပြောဆိုသော ပါတီများစွာ ပါဝင်သည်။
တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မဲပေးခဲ့ရာ၌ ပါရှီနီယန်က အာမေးနီးယားသည် ၎င်း၏ လွတ်လပ်ရေး၊ နိုင်ငံတော်အဖြစ်ရပ်တည်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ "ဥရောပသမဂ္ဂသည် ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အဓိကမိတ်ဖက်ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းသွားမည်ဖြစ်သည်" ဟု ၎င်းက ပြောသည်။
၎င်းက အာမေးနီးယားနှင့် မော်စကိုအကြား တင်းမာမှုများ မရှိကြောင်းကိုလည်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့ပြီး "ရုရှားနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန်လေးစားမှုအပေါ် အခြေခံသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့ကြောင်း Armenpress သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြခဲ့သည်။
ပါရှီနီယန်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အာဏာရလာပြီးနောက် အာမေးနီးယားကို အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေပြီး ရုရှားနှင့် ဝေးကွာစေခဲ့ရာ မော်စကို၏ ဒေါသကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ရုရှားအရာရှိများသည် မကြာသေးမီသီတင်းပတ်များအတွင်း အာမေးနီးယားပို့ကုန်များကို ကန့်သတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ သမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင် အပါအဝင် ထိပ်တန်းအရာရှိများသည် အာမေးနီးယား၏ လမ်းကြောင်းကို ယူကရိန်းက လျှောက်လှမ်းခဲ့ပြီးသော လမ်းကြောင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ မသိမသာ ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
မဲမပေးမီ တစ်ရက်အလိုတွင် အာမေးနီးယား စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးများက Strong Armenia ပါတီဝင် ခြောက်ဦးအား မဲဝယ်ယူမှုဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံ၏ ဗဟိုရွေးကောက်ပွဲကော်မတီက စနေနေ့တွင် အခြားအတိုက်အခံပါတီဖြစ်သော Republic ပါတီဝင်တစ်ဦးက Strong Armenia ပါတီအား အဂတိလိုက်စားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် အရွေးခံခွင့် ပိတ်ပင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီးနောက် အဆိုပါပါတီသည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။
အာမေးနီးယားပါလီမန်ဖြစ်သော အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် အနည်းဆုံး အဖွဲ့ဝင် ၁၀၁ ဦး ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို ငါးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ပါတီများသည် အနည်းဆုံး မဲ ၄ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိမှသာ ထိုင်ခုံတစ်နေရာ ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပါတီသုံးခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ပါတီများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ၈ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိရမည်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုနှင့် ပါတီ ၁၇ ခုတို့သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်နေကြသည်။ စစ်တမ်းကောက်ယူသူများနှင့် ကျွမ်းကျင်သူအများစုက ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကျယ်ပြန့်သော လမ်းပေါ်ဆန္ဒပြပွဲများအပြီး အာဏာရလာခဲ့သော ပါရှီနီယန်သည် အနိုင်ရလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။
မဲရုံများကို တနင်္ဂနွေနေ့ နံနက် ၈ နာရီ (ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် ၀၄:၀၀) တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ည ၈ နာရီ (ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် ၁၆:၀၀) တွင် ပိတ်မည်ဖြစ်သည်။
ပါရှီနီယန်သည် ဤမဲပေးမှုကို အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေး သို့မဟုတ် စစ်ပွဲသို့ ပြန်သွားခြင်းဟူသော ရွေးချယ်မှုတစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။
၎င်း၏ ငြိမ်းချမ်းရေးကြိုးပမ်းမှုများသည် ၎င်း၏ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးတွင် အဓိကနေရာယူခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းကတည်းက ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်းဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲအပြီးတွင် ပြီးခဲ့သည့် သြဂုတ်လက အိမ်ဖြူတော်၌ အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော သဘောတူညီချက်တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ ပဋိပက္ခသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်စစ်တပ်က နယ်မြေပိတ်ဆို့ထားသောဒေသကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး အာမေးနီးယားလူဦးရေအများစု ထွက်ပြေးခဲ့ရချိန်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လက်ရှိခေါင်းဆောင်၏ ထောက်ခံသူများက ၎င်းအာဏာရလာပြီးနောက် တစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ နှစ်ဆတိုးလာခြင်းနှင့်အတူ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။
"အာမေးနီးယား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပုံကို ကျွန်မ တကယ်ပဲ သဘောကျပါတယ်" ဟု အသက် ၃၉ နှစ်အရွယ် မဲဆန္ဒရှင် ကာရင်း ဒါဘင်ယန်က သောကြာနေ့တွင် ရီဗန်မြို့လယ်ရင်ပြင်၌ ပါရှီနီယန်အတွက် စုဝေးပွဲတစ်ခုတွင် ရိုက်တာသတင်းအေဂျင်စီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အသက် ၅၁ နှစ်အရွယ်ရှိ ၎င်းသည် ကာရာဘတ်ခ် ပဋိပက္ခအတွင်း ကူညီရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီးနောက် မော်စကိုအပေါ် အာမေးနီးယား၏ မှီခိုမှုကို ဖြေလျှော့ရန်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အာမေးနီးယားသည် မျှတသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးသွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ရီဗန်အခြေစိုက် အွန်လိုင်းသတင်းမဂ္ဂဇင်း EVN Report ၏ အယ်ဒီတာချုပ် မာရီယာ တီတီဇီယန်က မဲဆန္ဒရှင်များအတွက် အဓိကပြဿနာများသည် လုံခြုံရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာတို့နှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
"ဒါဟာ အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲသွားတဲ့ ဒေသတွင်းပတ်ဝန်းကျင်မှာ အာမေးနီးယားက သူ့ရဲ့လုံခြုံရေးကို ဘယ်လိုအာမခံမလဲ၊ အထူးသဖြင့် ဆိုဗီယက်ခေတ်လွန် လုံခြုံရေးတည်ဆောက်ပုံကို အထောက်အပံ့ပေးခဲ့တဲ့ ယူဆချက်များစွာ အခြေခံကျကျ တုန်လှုပ်သွားခဲ့ပြီးနောက် ရုရှားနဲ့ ဘယ်လိုဆက်ဆံရေးမျိုး ထားရှိသင့်သလဲ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန်တို့နဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်နက်ရှိုင်းအောင် လုပ်သင့်သလား၊ အဇာဘိုင်ဂျန်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးက ဘယ်လိုပုံစံဖြစ်နိုင်မလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘယ်လိုဖြစ်သင့်သလဲ ဆိုတာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပါတယ်" ဟု တီတီဇီယန်က မြို့တော်မှ ပြောကြားရင်း Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးသည် ကြောက်ရွံ့အောင် လှုံ့ဆော်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိအာဏာရပါတီက ရုရှားဘက်တော်သား အတိုက်အခံများ အနိုင်ရပါက "အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားမည်မှာ သေချာသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ရုရှားဘက်တော်သားပါတီများကမူ "ရုရှားနှင့် ဆက်ဆံရေး ဖြတ်တောက်ပါက စီးပွားရေးအကျိုးဆက်များ နိုင်ငံအတွက် ဆိုးရွားလှမည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ပါရှီနီယန်သည် အဇာဘိုင်ဂျန်ကို အလျှော့ပေးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲသော အတိုက်အခံများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများထံမှ ဝေဖန်မှုများစွာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
အာမေးနီးယား၏ အတိုက်အခံသည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ရုရှား-အာမေးနီးယား ဘီလျံနာ ဆမ်ဗယ်လ် ကာရာပက်တီယန် တည်ထောင်ခဲ့သော Strong Armenia ပါတီက လွှမ်းမိုးထားပြီး၊ ၎င်းသည် အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုဖြင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချမှတ်ခံထားရသူဖြစ်သည်။ ၎င်းက အာမေးနီးယားကို ရုရှားနှင့် နီးကပ်စွာ ထားရှိလိုပြီး၊ ရုရှားသည် စွမ်းအင်၏ အဓိက ပံ့ပိုးသူနှင့် ပို့ကုန်များ၏ ဝယ်ယူသူဖြစ်သည်။
ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ရီဗန်မြို့ရှိ Strong Armenia စုဝေးပွဲတစ်ခုတွင် ဂါယန်ဟုသာ အမည်ပေးခဲ့သော အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ကာရာပက်တီယန်ကို ထောက်ခံရခြင်းမှာ ၎င်းက "ကျွန်ုပ်တို့၏ အာမေးနီးယားသည် အာမေးနီးယားအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေစေရန်" အာမခံမည်ဖြစ်သောကြောင့်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်း၏ ဇာတိမှာ နာဂိုနို-ကာရာဘတ်ခ် ဖြစ်ကြောင်း၊ ၎င်းသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် စစ်ပွဲတွင် အဇာဘိုင်ဂျန်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သော တိုင်းရင်းသား အာမေးနီးယားလူမျိုးများ နေထိုင်သည့် ခွဲထွက်နယ်မြေဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
"လက်ရှိအာဏာပိုင်တွေက ကျွန်မတို့ဆီက အဲဒီမျှော်လင့်ချက်ကို ယူသွားခဲ့ပြီ။ အခု ဆမ်ဗယ်လ် ကာရာပက်တီယန်က ကျွန်မတို့ရဲ့ အာမေးနီးယားနဲ့ ကျွန်မတို့ရဲ့ ရိုးရာဓလေ့တွေကို အနည်းဆုံးတော့ ထိန်းသိမ်းနိုင်မယ်ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်အသစ်ကို ပေးခဲ့ပါတယ်" ဟု ဂါယန်က ရိုက်တာသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
ပါရှီနီယန်၏ ဒီမိုကရေစီမှတ်တမ်းသည်လည်း မဲစာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အာမေးနီးယား၏ အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဟု ကတိပြုကာ အာဏာရလာပြီး ရှစ်နှစ်အကြာတွင် ၎င်းသည် ဒီမိုကရေစီ နောက်ပြန်ဆုတ်ခြင်းဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်များ ပိုမိုများပြားလာသည်ကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။
အစိုးရက အာဏာသိမ်းမှုများ လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ် ဥပဒေစိုးမိုးရေးအေဂျင်စီများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။