ဂါနာ၌ ဝေဖန်သူများ ဖမ်းဆီးခံရမှုကြောင့် မာဟာမာလက်ထက် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်အပေါ် စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာ

အက်ခရာ၊ ဂါနာ – အနောက်အာဖရိကမီဒီယာဖောင်ဒေးရှင်း (MFWA) ၏ အဆိုအရ ဂါနာနိုင်ငံတွင် ၁၆ လအတွင်း သတင်းမှားများနှင့် ထိခိုက်နစ်နာစေသော ပြောဆိုမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ဖမ်းဆီးမှု ၁၄ ကြိမ် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး ယင်းအရေအတွက်သည် ယခင်အစိုးရ၏ ရှစ်နှစ်တာကာလတစ်လျှောက်လုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အရေအတွက်၏ နှစ်ဆနီးပါးဖြစ်သည်။

အနောက်အာဖရိက၏ အတည်ငြိမ်ဆုံး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ဂါနာတွင် အာဏာပိုင်များသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် ကြာရှည်တည်တံ့နေသော ဥပဒေများကို ရိုးရှင်းစွာ အကောင်အထည်ဖော်နေခြင်းလော သို့မဟုတ် ပြည်သူ့ပြောဆိုမှုအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်သော ချဉ်းကပ်မှုဆီသို့ ဦးတည်နေခြင်းလောဟူသော ပြင်းထန်သည့် ငြင်းခုံမှုတစ်ခုကို ဤတိုးတက်မှုက ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ဤအငြင်းပွားမှုသည် နိုင်ငံရေးအရ ပိုမိုအရေးပါလာရခြင်းမှာ သမ္မတ ဂျွန်မာဟာမာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အတိုက်အခံအဖြစ် ရှိနေစဉ်က ကန့်ကွက်သူများကို ခြိမ်းခြောက်ရန် နိုင်ငံတော်အာဏာကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဒီမိုကရေစီအတွက် “အန္တရာယ်ရှိသော ပုံစံ” ဖြစ်သည်ဟု သတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အာဏာရပါတီမှ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက ဖမ်းဆီးမှုများသည် နှိမ်နင်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကို ပယ်ချခဲ့သည်။

“အတိုက်အခံတွေက သမ္မတကို စော်ကားဖို့ လူတွေကို တမင်တကာ ထောက်ပံ့ပေးနေတာပါ” ဟု ၎င်းက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဥပဒေက သူတို့ကို ဖမ်းမိတဲ့အခါ နိုင်ငံရေးအမြတ်ထုတ်ဖို့ နှိပ်စက်ခံရတယ်လို့ အော်ကြတာပဲ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

၎င်းက TikToker Prince Ofori ခေါ် “Fante Comedy” ၏ ဖြစ်ရပ်ကို ထောက်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သမ္မတမာဟာမာကို ခြိမ်းခြောက်မှုဟု စွပ်စွဲခံရပြီးနောက် ပြီးခဲ့သည့် သြဂုတ်လက ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။

ဖမ်းဆီးခံရပြီး ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် Ofori သည် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ နိုင်ငံရေးစုဝေးပွဲတစ်ခုတွင် ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းဖြစ်ရပ်က ထိုကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များသည် မည်မျှလျင်မြန်စွာ နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခံရသည်ကို ပြသနေသည်ဟု အဆိုပါအရာရှိက ပြောကြားခဲ့သည်။

“သူတို့က သူ့ကို အတိုက်အခံစုဝေးပွဲမှာ လှည့်လည်ပြသခဲ့တယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များကမူ ပိုမိုဆိုးရွားသည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနေသည်ဟု မြင်ကြသည်။

လူနည်းစုခေါင်းဆောင် Alexander Afenyo-Markin သည် အပြင်းထန်ဆုံး ဝေဖန်သူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။

“နိုင်ငံတော်က ထောက်ပံ့တဲ့ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုတွေ ရပ်တန့်ရမယ်” ဟု ၎င်းက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “စစ်မှန်တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှု မဟုတ်တဲ့ စကားလုံးတွေကြောင့် နိုင်ငံသားတွေကို ဖမ်းဆီးတာဟာ တရားမျှတမှု မဟုတ်ဘူး။ ဒါဟာ ခြိမ်းခြောက်မှုပဲ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်တွင် ကန့်သတ်ချက်များရှိသော်လည်း နိုင်ငံတော်သည် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ပိုမိုကျော်လွန်လာနေသည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

“နိုင်ငံတော်အာဏာကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုတာဟာ ဂါနာရဲ့ ခက်ခက်ခဲခဲရရှိခဲ့တဲ့ ဒီမိုကရေစီအောင်မြင်မှုတွေကို ပျက်စီးစေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဤငြင်းခုံမှု၏ ဗဟိုချက်တွင် ဂါနာ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေနှင့် အီလက်ထရောနစ်ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေတို့မှ ကြာရှည်တည်တံ့နေသော ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ပါဝင်ပြီး အာဏာပိုင်များက ယင်းတို့ကို လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနေသော ဒစ်ဂျစ်တယ်ကမ္ဘာတွင် အသုံးချနေသည်ဟု ဆိုသည်။

အစိုးရကို ထောက်ခံသူများက ဖမ်းဆီးမှုများ တိုးလာခြင်းသည် အမည်မသိနှင့် စည်းမျဉ်းမဲ့ အွန်လိုင်းအကြောင်းအရာများ ပေါက်ကွဲထွက်လာခြင်းကို ထင်ဟပ်ပြသည်ဟု ငြင်းခုံကြသည်။

ဝေဖန်သူများကမူ ပြဿနာမှာ ဥပဒေများကိုယ်တိုင်မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့ကို မည်သို့အသုံးပြုနေသည်ဆိုသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကိစ္စရပ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့သည့် ဥပဒေအကြံပေးတစ်ဦးက ပြီးခဲ့သည့် ၁၈ လအတွင်း ပုဒ်မ ၂၀၈ ကို မှားယွင်းစွာ အသုံးချမှု အနည်းဆုံး ၁၆ ကြိမ်ရှိခဲ့ပြီး ယခင်ရှစ်နှစ်တာကာလအတွင်း ၁၂ ကြိမ်ခန့်သာ ရှိခဲ့သည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဥပဒေကို ပြုပြင်မရနိုင်အောင် အလွဲသုံးစားလုပ်ခံရပြီ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “ပယ်ဖျက်ခြင်းသာလျှင် တစ်ခုတည်းသော ကုစားနည်းဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဝါရင့်သတင်းစာဆရာ Ben Ephson က ဂါနာသည် လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် ပြီးဆုံးပြီး ထိခိုက်နစ်နာမှု စတင်သည့်နေရာနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုရှင်းလင်းသော လမ်းညွှန်မှု လိုအပ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“အစိုးရက ဖမ်းဆီးမှုတွေကို သေချာရှင်းပြရမယ်။ ဒါမှ ပြည်သူတွေက စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ တာဝန်ယူမှုရှိတဲ့ သတင်းစာပညာကြားက မျဉ်းကို ဆွဲနိုင်မှာ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

စည်းမျဉ်းများ မရှင်းလင်းပါက သတင်းသမားများနှင့် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများ နှစ်ခုစလုံးသည် ကျော်လွန်သွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

“မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်တဲ့အခါ မီဒီယာတွေက သူတို့အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်ရာမှာ ပြည်သူတွေရဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို နင်းခြေမိခြင်း မရှိအောင် သတိထားဖို့ လိုပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှု

အခြားသူများကမူ ဂါနာ၏ ငြင်းခုံမှုသည် အခြားဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော တင်းမာမှုများကို ထင်ဟပ်ပြသည်ဟု ဆိုသည်။

Universal Peace Federation Ghana မှ Tegha King က ကျဉ်းမြောင်းလာသော အရပ်ဘက်နေရာနှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများသည် ဂါနာအတွက်သာ ထူးခြားသည်မဟုတ်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရပ်ဘက်နေရာက လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို ပိုမိုမြှင့်တင်သင့်တယ်၊ လျှော့ချခြင်းမဟုတ်ဘူး” ဟု ၎င်းက Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်၏ ဖိအားများကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ဖမ်းဆီးမှုများ ပိုမိုများပြားလာခြင်းထက် ပိုမိုခိုင်မာသော အဖွဲ့အစည်းများ လိုအပ်သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

“လွတ်လပ်တဲ့ တရားရုံးတွေ၊ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ အကောင်အထည်ဖော်မှု၊ မီဒီယာ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှုနဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာတတ်မြောက်မှုတွေ ရှိရမယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

အချို့သော လေ့လာသုံးသပ်သူများက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများအပေါ် ပြည်သူများ နားလည်မှု လစ်ဟာနေခြင်းကို ထောက်ပြကြသည်။

“ဂါနာနိုင်ငံသား အများအပြားမှာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပညာပေးမှု အားနည်းနေတယ်” ဟု African Chamber of Content Producers မှ David Adofo က ပြောကြားခဲ့သည်။ “လူတွေက သူတို့လုပ်ရပ်တွေရဲ့ အကျိုးဆက်တွေကို လုပ်ပြီးမှ မဟုတ်ဘဲ မလုပ်ခင်ကတည်းက သိထားရမယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

နိုင်ငံပြင်ပမှလည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထွက်ပေါ်လာနေသည်။

“စာနယ်ဇင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်ခွင့်တွေ တိုက်စားခံနေရတယ်လို့ ယူဆရတာတွေ၊ အထူးသဖြင့် ဘလော့ဂါတွေ ဖမ်းဆီးခံရတဲ့ သတင်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြည်ပရောက် ဂါနာနိုင်ငံသားတွေဆီက စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ အများကြီး ရရှိခဲ့ပါတယ်” ဟု NuGhana Expat Center မှ Nana Kofi Opoku-Agyemang က ပြောကြားခဲ့သည်။ “အဆိုးမြင်သတင်းတွေက လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့တယ်။ အစိုးရက သတိထားရမယ်။ ဒါမှ ပြည်ပရောက် ဂါနာနိုင်ငံသားတွေကြားမှာ ဂါနာရဲ့ အဆိုးမြင်ပုံရိပ်ကို မဖော်ပြမိမှာ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အရာရှိများကမူ ကန့်ကွက်သူများကို တိတ်ဆိတ်စေရန် စနစ်တကျ ကြိုးပမ်းမှု မရှိကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။

NDC ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိတစ်ဦးက မေးခွန်းထုတ်ခံနေရသော ဥပဒေမူဘောင်သည် လက်ရှိအစိုးရလက်ထက်မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ချဉ်းကပ်မှုကို ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

“ဂါနာရဲ့ ဥပဒေတွေဖြစ်တဲ့ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀၈ နဲ့ အီလက်ထရောနစ်ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၇၆ တို့ဟာ ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက ရှိခဲ့တာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “ပြောင်းလဲသွားတာက ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်က ပေါ့ဆတဲ့၊ အမည်မသိနဲ့ တစ်ခါတစ်ရံ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ အလွန်အကျွံ များပြားလာတာပဲ။ စနစ်တကျ နှိမ်နင်းမှု မရှိပါဘူး။ ရှိပြီးသား ဥပဒေကို ရိုးရှင်းစွာ အကောင်အထည်ဖော်နေတာပဲ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းတို့အားလုံး၏ ဗဟိုချက်တွင် နိုင်ငံရေးအရ သရော်လှောင်ပြောင်မှုတစ်ခု

ဂါနာသည် ယှဉ်ပြိုင်မှုပြင်းထန်သော နိုင်ငံရေးစနစ်နှင့် တက်ကြွသော မီဒီယာနယ်ပယ်ရှိသည့် အနောက်အာဖရိက၏ ပိုမိုပွင့်လင်းသော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

သို့သော် ပြောဆိုမှုနှင့် ပတ်သက်သည့် ဖမ်းဆီးမှုများ တိုးလာခြင်းက ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့သော ဒီမိုကရေစီယဉ်ကျေးမှုကို ထိခိုက်စေခြင်းမရှိဘဲ အွန်လိုင်းထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် နိုင်ငံတော်သည် မည်မျှအထိ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဆိုသော စိစစ်မှုကို ပိုမိုပြင်းထန်စေခဲ့သည်။

မာဟာမာ၏ ကိုယ်ပိုင်အတိတ်က သတိပေးချက်များကြောင့် ဤငြင်းခုံမှုသည် နိုင်ငံရေးအရ တင်းမာမှုများလည်း ရှိနေသည်။

အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိစဉ်က ၎င်းသည် ကန့်ကွက်သူများအပေါ် နိုင်ငံတော်အာဏာကို အသုံးပြုခြင်းကို “အန္တရာယ်ရှိသော ပုံစံ” အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယနေ့တွင်မူ ၎င်း၏အစိုးရသည် တစ်ချိန်က ရှုတ်ချခဲ့သည့် စွပ်စွဲချက်များကို ရင်ဆိုင်နေရသည်ဟု ဝေဖန်သူများက ဆိုသည်။

Alexander Afenyo-Markin အတွက်မူ ဤအချိန်သည် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းရှိရန်နှင့် ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် တောင်းဆိုနေသည်။

“မနေ့က ဖြစ်ခဲ့လို့ ဒီနေ့နဲ့ မနက်ဖြန်လည်း ဖြစ်ရမယ်လို့ ဆက်ပြောနေလို့ မရဘူး။ အဲဒီသံသရာကို အဆုံးသတ်ရမယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “သမ္မတမာဟာမာမှာ သည်းခံမှုနဲ့ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ရဲ့ အမွေအနှစ်ကို ချန်ထားခဲ့ဖို့ အခွင့်အရေးရှိတယ်။ သူ အဲဒါကို အသုံးချလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။