ကင်ညာနိုင်ငံရှိ အမေရိကန် အီဘိုလာစင်တာကို အဘယ်ကြောင့် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြနေကြသနည်း။

အရှေ့အာဖရိကနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည့် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် သေစေနိုင်သော ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေချိန်၌ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများအတွက် အီဘိုလာရောဂါ သီးသန့်ခွဲခြားစောင့်ကြည့်ရေးစခန်းတစ်ခုကို ကင်ညာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုတွင် တည်ဆောက်နေမှုသည် ပြည်သူများ၏ ဒေါသကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက်ရှိသည်။

ပြည်ပတွင် အီဘိုလာရောဂါကူးစက်ခံရသည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို ၎င်းတို့၏ နေရပ်သို့ ပြန်ခွင့်မပြုဘဲ ပို့ဆောင်ထားမည့် အဆိုပါစခန်းတည်ဆောက်မည့်နေရာရှေ့တွင် နန်ယူကီ (Nanyuki) မြို့မှ ဒေသခံရာပေါင်းများစွာသည် တနင်္လာနေ့နှင့် အင်္ဂါနေ့တို့တွင် လမ်းမများပေါ်ထွက်၍ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ တနင်္လာနေ့က ဆန္ဒပြပွဲသည် အကြမ်းဖက်မှုအသွင်ဆောင်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး လူနှစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။

အဆိုပါစခန်းကို မြို့ရှိ လိုင်ကီပီယာ (Laikipia) လေတပ်စခန်းတွင် တည်ဆောက်မည်ဖြစ်ပြီး အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရသည့် အမေရိကန်များအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်အရာရှိများက သတင်းထောက်များကို အတည်ပြုပြောကြားထားသည်။ အဆိုပါစခန်းသည် ကင်ညာစစ်တပ်အတွက်လည်း အသုံးပြုသည့် စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) သည် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ (DRC) တွင် ရက်သတ္တပတ်များစွာကြာအောင် ပျံ့နှံ့နေသည့် ရှားပါး Bundibugyo မျိုးကွဲဗိုင်းရပ်စ်ကို တွေ့ရှိပြီးနောက် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတကာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

ပိုမိုတွေ့ရများသည့် Zaire မျိုးကွဲနှင့် မတူဘဲ Bundibugyo မျိုးကွဲအတွက် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေး သို့မဟုတ် ကုသဆေး မရှိသေးပေ။

အဆိုပါဗိုင်းရပ်စ်သည် အိမ်နီးချင်း ယူဂန်ဒါနိုင်ငံသို့လည်း ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားပြီဖြစ်သည်။

ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိမှု နောက်ကျခြင်းနှင့် အမေရိကန်နှင့် အခြားအနောက်နိုင်ငံ အလှူရှင်များထံမှ ကျန်းမာရေးရန်ပုံငွေ လျော့နည်းလာခြင်းတို့ကြောင့် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် မှတ်တမ်းဝင် အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ ရှိနေသည်။ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တွင် ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ဒုတိယသက်တမ်း စတင်ပြီးနောက် အမေရိကန်သည် နိုင်ငံခြားအကူအညီအများစုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးရေးအေဂျင်စီ (USAID) ကိုလည်း ထိရောက်စွာ ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။

DRC တွင် လူပေါင်း ၃၂၁ ဦး အနည်းဆုံး ကူးစက်ခံထားရပြီး ၄၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ယူဂန်ဒါတွင် လူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ကိုးဦးကို အတည်ပြုထားသည်။

လက်ရှိအချိန်အထိ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် အတည်ပြုလူနာ မရှိသေးပေ။ နိုင်ငံအနေဖြင့်လည်း ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုမျိုးကို တစ်ခါမျှ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိသေးပါ။

ကင်ညာနိုင်ငံအတွင်း ဆန္ဒပြမှုများနှင့် တရားရုံးအမိန့်များ ရှိနေသော်လည်း စခန်းတည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်များကို ရပ်ဆိုင်းခြင်းမရှိဘဲ အစိုးရအရာရှိများက ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း အဆိုပါစီမံကိန်းကို ကာကွယ်ပြောဆိုမှုများ ပိုမိုလုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားရသည့် အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

ကင်ညာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ပြည်သူများသည် အီဘိုလာရောဂါ ကင်ညာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာမည်ကို စိုးရိမ်နေကြသည်။

နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများကလည်း ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ DRC တွင် ကာကွယ်ဆေးနှင့် အကာအကွယ်ပစ္စည်းများ လုံလောက်မှုမရှိခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း အများအပြား ရောဂါကူးစက်ခံခဲ့ရသည်။

ကင်ညာဆေးပညာရှင်များ၊ ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူများနှင့် သွားဆရာဝန်များသမဂ္ဂက ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် “ကင်ညာကို ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး ကိုလိုနီနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် ဆက်ဆံခံရသည်ကို ကြည့်နေမည်မဟုတ်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။

“အမေရိကန်အတွက် အန္တရာယ်များလွန်းတယ်ဆိုရင် ကင်ညာအတွက်လည်း အန္တရာယ်များလွန်းပါတယ်” ဟု ထိုထုတ်ပြန်ချက်တွင် ထပ်လောင်းဖော်ပြထားသည်။

ပြည်ပတွင် အီဘိုလာကူးစက်ခံရသည့် အမေရိကန်များကို နေရပ်သို့ လေယာဉ်ဖြင့် ပြန်ခေါ်မည့်အစား ကင်ညာရှိ စခန်းသစ်သို့ ပို့ဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်အရာရှိများက ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကြေညာခဲ့သည်ဟု The Associated Press က ဖော်ပြသည်။ လိုင်ကီပီယာ လေတပ်စခန်းရှိ အဆိုပါစခန်းသည် ပြီးခဲ့သည့် သောကြာနေ့တွင် စတင်လည်ပတ်မည်ဖြစ်ပြီး အိပ်ရာ ၅၀ ဖြင့် စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း အရာရှိများက ပြောကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယို (Marco Rubio) က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး၌ အမေရိကန်အနေဖြင့် “အီဘိုလာရောဂါဖြစ်ပွားမှု တစ်စုံတစ်ရာကိုမျှ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် မပြုနိုင်သလို ခွင့်လည်းပြုမည်မဟုတ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ကြေညာချက်တစ်ခု၌ ရူဘီယို၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ တော်မီ ပီဂေါ့ (Tommy Pigott) က ရူဘီယိုနှင့် ကင်ညာသမ္မတ ဝီလျံ ရူတို (William Ruto) တို့ ဆွေးနွေးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဝါရှင်တန်အနေဖြင့် “ကင်ညာ၏ အီဘိုလာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ” အတွက် ဒေါ်လာ ၁၃.၅ သန်း ပံ့ပိုးပေးရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒေသတွင်း တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် နောက်ထပ် ဒေါ်လာ ၁၁၂ သန်း လှူဒါန်းခဲ့ကြောင်းလည်း ထိုထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

အမေရိကန်မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ အဆိုပါစခန်းတွင် သံသယရှိသူများနှင့် ရောဂါအတည်ပြုလူနာများကို ထိန်းသိမ်းကုသရန် သီးသန့်ခွဲခြားထားသည့် ယူနစ်များ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုဌာနမှ အရာရှိ ၃၀ ခန့်သည် သုံးပတ်ကြာ လေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က ကင်ညာသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။

DRC တွင် ရောဂါကူးစက်ခံထားရသူတစ်ဦးကို မသိဘဲ ခွဲစိတ်ကုသပေးမိရာမှ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံခဲ့ရသည့် အမေရိကန်ဆရာဝန်တစ်ဦးကို ကုသမှုခံယူရန် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ နှစ်ပတ်အကြာက လေယာဉ်ဖြင့် ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်တွင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Katiba Institute နှင့် ကင်ညာရှေ့နေများအသင်းတို့က နိုင်ရိုဘီမြို့ရှိ အဆင့်မြင့်တရားရုံးတွင် အဆိုပါအစီအစဉ်များကို သီးခြားစီ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။

အဆိုပါအဖွဲ့များက ပြည်သူများအတွက် ရောဂါကူးစက်နိုင်သည့် အန္တရာယ်များနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံသားများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှု မရှိခြင်းတို့ကို ထောက်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကင်ညာ၏ အားနည်းသော ကျန်းမာရေးစနစ်သည် အီဘိုလာကို ကိုင်တွယ်ရန် စွမ်းဆောင်ရည် အကန့်အသတ်ရှိကြောင်းလည်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့် သောကြာနေ့တွင် တရားရုံးက စခန်းတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် လူနာများ ရောက်ရှိလာမှုကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂါနေ့တွင်မူ အဆိုပါဆိုင်းငံ့မှုကို အနည်းဆုံး သုံးပတ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။

တနင်္လာနေ့တွင် သမ္မတ ရူတိုက အမေရိကန်၏ ကင်ညာအပေါ် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကူအညီပေးမှုများကြောင့် အဆိုပါစခန်း တည်ဆောက်ရန် အဆိုပြုချက်ကို ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

“သမ္မတ ထရမ့်က လိုင်ကီပီယာ လေတပ်စခန်းမှာ စခန်းတစ်ခုထားရှိပြီး ကူညီပေးဖို့ ကင်ညာအစိုးရကို တောင်းဆိုတဲ့အခါ ကျွန်တော် ခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်” ဟု ရူတိုက သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒါဟာ ကင်ညာနဲ့ နှစ်ပေါင်း ၃၀၊ ၄၀ လောက် လက်တွဲလာခဲ့တဲ့ မိတ်ဆွေတွေနဲ့ သဘောတူညီမှုနဲ့ မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး ဖြစ်လို့ပါပဲ” ဟု သူက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံခြားကျန်းမာရေးအကူအညီ ဘတ်ဂျက်အများစုကို ဖြတ်တောက်ပြီးနောက် အမေရိကန်သည် ကင်ညာနှင့် အခြားအာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် အငြင်းပွားဖွယ် နှစ်နိုင်ငံသဘောတူညီချက်များကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ယင်းသဘောတူညီချက်အရ ဝါရှင်တန်သည် ယခင်က ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်ထက် များစွာနည်းပါးသော ရန်ပုံငွေအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ သို့မဟုတ် သတ္တုတွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ကင်ညာကျန်းမာရေးဝန်ကြီးက ထိုအချိန်က အစိုးရအနေဖြင့် “ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ဖယ်ရှားထားသည့်” အချက်အလက်များကိုသာ အမေရိကန်နှင့် မျှဝေမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ရူတိုက တနင်္လာနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ မိမိ၏အစိုးရသည် ကင်ညာကို ရောဂါဖြစ်ပွားမှုမှ ကာကွယ်ရန် “လက်နက်အားလုံးကို အသုံးပြုထားပြီး” ဖြစ်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံအနေဖြင့် အီဘိုလာကို မကိုင်တွယ်နိုင်ဟု စိုးရိမ်နေသူများ၏ စိုးရိမ်ချက်များကို ပယ်ချသင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သူသည် တရားရုံးအမှုကိစ္စကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုခြင်း မရှိသလို တရားရုံးအမိန့်ရှိသော်လည်း စခန်းတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည်၊ မလုပ်ဆောင်မည်ကိုလည်း အတည်ပြုပြောကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

“ကျွန်တော်တို့ဟာ တာဝန်သိတဲ့ အစိုးရပါ။ ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်နေလဲဆိုတာ သိပါတယ်။ ပြည်သူတွေ စိတ်အေးအေးထားပါ။ နိုင်ငံရေးသမားတွေအနေနဲ့ အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့၊ တာဝန်မဲ့တဲ့ စကားတွေကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။

ရှုပ်ထွေးမှုများကို ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေသည်မှာ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး အေဒင် ဘဲယား ဒူဝါလီ (Aden Bare Duale) က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် X လူမှုကွန်ရက်၌ ရေးသားရာတွင် သီးသန့်ခွဲခြားစောင့်ကြည့်ရေးစခန်းသည် အမေရိကန်များနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံသားများအတွက်ပါ ဖွင့်လှစ်ပေးမည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဤအချက်ကို အမေရိကန်ဘက်မှ တိတိကျကျ ရှင်းလင်းပြောကြားခြင်း မရှိသေးပေ။ အဆိုပါစခန်းသည် ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားသည့် ခရိုင်များတွင် တည်ဆောက်မည့် စခန်း ၂၃ ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သူက ပြောသည်။

ကင်ညာရှိ အမေရိကန်၏ အီဘိုလာစခန်းသည် အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဌာန (CDC) မှ အရာရှိအချို့၏ ပြည်တွင်းဝေဖန်မှုကိုလည်း ခံနေရကြောင်း CNN ၏ သတင်းဖော်ပြချက်အရ သိရသည်။

အီဘိုလာတုံ့ပြန်ရေးလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်နေသည့် CDC သတင်းရင်းမြစ်ကို ကိုးကား၍ CNN က ဖော်ပြရာတွင် ယာယီညွှန်ကြားရေးမှူး ဂျေး ဘတ်တာချာရီယာ (Jay Bhattacharya) က အဆိုပါအစီအစဉ်ကို မလုပ်ဆောင်ရန် အကြံပြုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

အေဂျင်စီရှိ အချို့သူများသည် “ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး အလွန်ဒေါသထွက်နေကြပြီး” ဤအစီအစဉ်သည် “အီဘိုလာတုံ့ပြန်ရေး လုပ်ငန်းများအတွက် ဝန်ထမ်းခေါ်ယူခြင်းနှင့် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းကို ပိုမိုခက်ခဲစေလိမ့်မည်” ဟု ယုံကြည်နေကြကြောင်း CNN က ကိုးကားဖော်ပြသည်။ အမေရိကန်ရှိ စခန်းများသည် ကုသမှုအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်မည်ဖြစ်ပြီး လူနာများသည် မိသားစုနှင့် အခြားသော ပံ့ပိုးကူညီမှု ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ပိုမိုနီးကပ်စွာ ရှိနေလိုကြလိမ့်မည်ဟု အဆိုပါအရာရှိက ပြောကြားခဲ့သည်။

ယခင်က အီဘိုလာကူးစက်ခံရသည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို ကုသမှုခံယူရန် အမြဲတမ်း နေရပ်သို့ လေယာဉ်ဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။