အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း သံတမန်တစ်ဦးက အတည်ပြုပြောကြား

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီ (Esmaeil Baghaei) က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို အပြီးသတ်ရေးဆွဲပြီး နှစ်ဖက်စလုံးမှ အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။

၎င်းက အဆိုပါသဘောတူညီချက်မှာ အသက်ဝင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

"အစ္စလာမာဘတ် နားလည်မှုစာချွန်လွှာပါ အကြောင်းအရာများကို သမ္မတများ၏ လက်မှတ်များဖြင့် အပြီးသတ်အတည်ပြုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်" ဟု ဘာဂါအီက IRNA သတင်းဌာနသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ "ယခုအချိန်သည် သဘောတူညီချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်မှု ရှိ၊ မရှိ စမ်းသပ်ရမည့်အချိန်ဖြစ်သည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ထုတ်ပြန်ချက်အရ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြပြီး နောက်ထပ်ညှိနှိုင်းမှုများအတွက် လမ်းစဖွင့်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုလိုက်ပုံရသည်။

နှစ်ဖက်စလုံးက အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသဖြင့် ယခင်က မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့တွင် သောကြာနေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ အခမ်းအနား ကျင်းပမည်မဟုတ်ကြောင်း ဘာဂါအီက မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့များကမူ ဆွစ်ဇာလန်မြို့သို့ သွားရောက်ရန် စီစဉ်ထားဆဲဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကြား လူကိုယ်တိုင် တွေ့ဆုံမှု ဖြစ်နိုင်ခြေရှိမရှိကို လာမည့်နာရီပိုင်းအတွင်း ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် ထိုသို့သော အစီအစဉ်များကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း ဘာဂါအီ၏ ပြောကြားချက်အရ သိရသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ရုံးခန်းမှ လက်မှတ်ရေးထိုးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက် တစ်စုံတစ်ရာ မထုတ်ပြန်သေးသော်လည်း အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းထောက် မိုက်ဟန်နာ (Mike Hanna) က အိမ်ဖြူတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ယနေ့အစောပိုင်းတွင် အဆိုပါကိစ္စရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်ဟု ရှင်းပြသည်။

သို့သော်လည်း ဟန်နာက အဆိုပါ နားလည်မှုစာချွန်လွှာသည် အမေရိကန်ပြည်တွင်း၌ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန်တွင် သမ္မတထရမ့်သည် အီရန်အပေါ် တင်းမာသောမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန် လက်ယာယိမ်းအဖွဲ့များ၏ ဖိအားပေးမှုကို ခံနေရသည်။

"အီရန်ကို အလျှော့ပေးဆက်ဆံနေသည်ဟု စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည့် ရီပတ်ဘလစ်ကန်အချို့ကြားတွင်ပင် ယခုအချိန်အထိ လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်ထားသည့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာအပေါ် မကျေနပ်မှုများစွာ ရှိနေသည်" ဟု ဟန်နာက ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းက အဆိုပါ နားလည်မှုစာချွန်လွှာသည် အပြည့်အဝ သဘောတူညီချက်မဟုတ်ဘဲ နောက်ထပ်ညှိနှိုင်းမှုများအတွက် အစပျိုးခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ ရပ်တည်ချက်ကိုလည်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

"အစိုးရအဖွဲ့အနေဖြင့် ၎င်းသည် အမေရိကန်အတွက် ရှုံးနိမ့်မှုမဟုတ်ကြောင်း အမေရိကန်ပြည်သူများနှင့် နိုင်ငံရေးသမားများကို ယုံကြည်စေရန် အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းနေသည်" ဟု ဟန်နာက ဆိုသည်။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်မှစတင်၍ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်ကို ဆန့်ကျင်သည့်စစ်ပွဲတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဧပြီ ၈ ရက်တွင် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကြောင့် အပြင်းထန်ဆုံး တိုက်ပွဲအများစု ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။

သမ္မတထရမ့်က စစ်ပွဲစတင်ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အီရန် နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်ခြင်းမှ တားဆီးရန်ဖြစ်ကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် ပြောကြားခဲ့သည်။

နားလည်မှုစာချွန်လွှာ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အီရန်အနေဖြင့် နျူကလီးယားလက်နက် ရှာဖွေမည်မဟုတ်ကြောင်း စာရွက်စာတမ်းပါ အာမခံချက်များကို ၎င်းက အလေးပေးဖော်ပြခဲ့သော်လည်း တီဟီရန်ဘက်ကမူ ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိကြောင်း ကြာမြင့်စွာကတည်းက ငြင်းဆိုထားသည်။

သို့သော် အမေရိကန်၏ ပြောဆိုချက်အရ အဆိုပါစာချွန်လွှာသည် နျူကလီးယားလက်နက်ကိစ္စထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည်။ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးသဘောတူညီချက်ရရှိရန် ရက်ပေါင်း ၆၀ အချိန်ဇယားကို သတ်မှတ်ပေးထားပြီး အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအတွက် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၃၀၀ ရန်ပုံငွေရရှိရန် "ဒေသတွင်း မိတ်ဖက်များ" ကို စုစည်းပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများသည်လည်း အီရန်အပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့မှုများကို ရုပ်သိမ်းပေးရန် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ပြီး အီရန်လောင်စာဆီ တင်ပို့မှုအတွက် ခြွင်းချက်များကိုလည်း ထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။

အီရန်က ထိုစည်းကမ်းချက်များကို အောင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အဓိကညှိနှိုင်းရေးမှူး မိုဟာမက် ဘာဂါ ဂါလီဘက် (Mohammad Bagher Ghalibaf) က အီရန်နိုင်ငံပိုင်သတင်းဌာန Fars သို့ ပြောကြားရာတွင် အမေရိကန်သည် အီရန်နှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ကြောင်းနှင့် အဆိုပါစာချွန်လွှာသည် သက်သေဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

"ဒီသဘောတူညီချက်ဟာ အမေရိကန်ရဲ့ ကျရှုံးမှုကို မှတ်တမ်းတင်ထားတာပဲ" ဟု ဂါလီဘက်က ပြောသည်။ "ပြည်သူတွေက ဒါကိုမြင်ပြီး ဆုံးဖြတ်ကြလိမ့်မယ်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

၎င်းက သဘောတူညီချက်တွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ရက်ပေါင်း ၆၀ ညှိနှိုင်းမှုကာလပြီးနောက် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် "စစ်မဖြစ်မီက အခြေအနေ" သို့ ပြန်ရောက်မည်မဟုတ်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။ အီရန်သည် ရေလမ်းကြောင်းအသုံးပြုမှုအတွက် အခကြေးငွေ ရရှိရန် မျှော်လင့်ထားကြောင်း ၎င်းက အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားဟာ အရင်အခြေအနေတွေဆီ ဘယ်တော့မှ ပြန်ရောက်မှာမဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကျွန်တော် ထပ်လောင်းပြောချင်ပါတယ်" ဟု ဂါလီဘက်က ပြောသည်။

"အီရန်မှာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရှိပြီး ဝန်ဆောင်မှုအတွက် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်"

ထိုရပ်တည်ချက်သည် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ရေလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် ရေလက်ကြားကို "အခမဲ့အသုံးပြုခွင့် အမြဲတမ်းရှိရမည်" ဟု ကတိပြုထားသည့် ထရမ့်အစိုးရအပေါ် ဖိအားသက်ရောက်ဖွယ်ရှိသည်။

စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ အီရန်သည် ရေလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့ရာ ကမ္ဘာ့လောင်စာဆီ၊ မြေဩဇာနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများ၏ ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။

အမေရိကန်ကလည်း အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါကြိုးပမ်းမှုမှာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာအရ အဆုံးသတ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

သို့သော် နှစ်ဖက်စလုံးက နားလည်မှုစာချွန်လွှာသည် အငြင်းပွားဖွယ်ကိစ္စရပ်အားလုံးအတွက် နောက်ဆုံးသဘောတူညီချက် မဟုတ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။ တည်မြဲနေသော အကျပ်အတည်းများကို ဖြေရှင်းရန် နောက်ထပ်ညှိနှိုင်းမှုများ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။

"ဒါဟာ ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ညှိနှိုင်းမှုကာလရဲ့ အဆုံးမှာမှ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ဖြစ်လာမှာပါ။ အနည်းဆုံးတော့ အဲဒါက ရည်ရွယ်ချက်ပါပဲ" ဟု ဟန်နာက သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်။