အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံကို စစ်ပွဲအတွင်းသို့ ပြန်လည်ဆွဲသွင်းခြင်း မပြုရ။

၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် အီသီယိုးပီးယား ဖက်ဒရယ်အစိုးရနှင့် တီဂရေးပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (TPLF) တို့မှ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့များသည် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရန်အတွက် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၊ ပရီတိုးရီးယားမြို့၌ တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ မိခင်နိုင်ငံကို ပျက်စီးစေခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲအတွင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေများအရ ကျွန်ုပ်တို့ကို လက်ခံကျင်းပပေးသည့် တောင်အာဖရိကအိမ်ရှင်များအနေဖြင့် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ ဝေးကွာစွာထားရှိရန် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းမှာ တရားမျှတမှုရှိပါသည်။ အိမ်ရှင်နိုင်ငံမှ တာဝန်ပေးအပ်ထားသော ပရိုတိုကောနှင့် လုံခြုံရေးအရာရှိများသည် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့် အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မှ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့များကို တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ ဝေးဝေးနေစေရန် မထိန်းကျောင်းပေးပါက ညီလာခံခန်းမအလယ်တွင် လက်သီးချင်းထိုးကြမည်ကို စိုးရိမ်နေကြသည့်အလားပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် အခန်းတွင်းရှိ မည်သူမဆို တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ယဉ်ကျေးစွာဆက်ဆံရန်မှာ ခက်ခဲမည်မဟုတ်ကြောင်းကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အိမ်ရှင်များမှာ အံ့အားသင့်ရွှင်လန်းခဲ့ကြရသည်။

နှစ်ဖက်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များ၏ မမျှော်လင့်ထားဘဲ နွေးထွေးသောလေသံကြောင့် စိတ်သက်သာရာရသွားသည့် အိမ်ရှင်များနှင့် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးသူများသည် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ဆက်သွယ်ရေးကြားခံအဖြစ် အသုံးပြုရန်မလိုဘဲ ပိုမိုသေးငယ်သောအခန်းတွင် ပိုမိုလွတ်လပ်သောပုံစံဖြင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးသူများက ကျွန်ုပ်တို့၏ တိုးတက်မှုများကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်ပြီး သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့ကြသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆွေးနွေးပွဲများကို ရက်ပေါင်းများစွာ ကျင်းပခဲ့ကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် သန်းခေါင်ကျော်အထိပင် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ပြင်းထန်သော ငြင်းခုံမှုများနှင့် ခက်ခဲသော ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အကြိမ်ကြိမ်ပင် ဆွေးနွေးပွဲများ ပျက်ပြားလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဇွဲမလျှော့ဘဲ ဆွေးနွေးပွဲများကို ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနေသည့် အာဖရိကမှ သက်ကြီးဝါကြီး နိုင်ငံရေးသမားများ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ဆွေးနွေးပွဲများ ပျက်ပြားသည်ထက် အောင်မြင်မှုများ ပိုမိုရရှိခဲ့သည်။

ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပြင်းထန်သော ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ၏ မတူညီသောဘက်မှ လာသော်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်ခဲ့ကြသည်။ တိုက်ပွဲများ အဆုံးသတ်သွားသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့လိုသည်။ သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အဆုံးသတ်လိုသည်။ အီသီယိုးပီးယားမြောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် စစ်မြေပြင်များတွင် မျိုးဆက်သစ်တို့၏ အနာဂတ်များ မည်သို့အလဟဿဖြစ်နေသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ စိတ်မကောင်းဖြစ်မိသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ချုပ်ဆိုမည့် မည်သည့်သဘောတူညီချက်အတွက်မဆို မူဘောင်ဖြစ်လာမည့် အခြေခံမူများအပေါ်တွင်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့သည်။ အစကနဦးကတည်းက ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆွေးနွေးမှုများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ၎င်း၏ရလဒ်များကို အသိပေးမည့် အခြေခံမူများအပေါ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်ကို အထောက်အကူပြုမည့် စံနှုန်းများအဖြစ် အခြေခံမူများကို သဘောတူညီပြီးသည်နှင့် ကျန်ရှိသောလုပ်ငန်းမှာ ဤမူများကို အသေးစိတ်ဖော်ထုတ်ပြီး လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ လွယ်ကူသော သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းသော လုပ်ငန်းစဉ်မဟုတ်ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းနေစဉ်အတွင်း တက်ကြွသောစစ်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် စိတ်ခံစားမှုများ ပြင်းထန်ပြီး ဖိအားများက ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုံသဘောတူညီချက်ကို ရှာဖွေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာခဲ့သည်။

အထူးသဖြင့် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများနှင့် အပေးအယူလုပ်ခြင်းများ အလွန်ရှားပါးသည့် အီသီယိုးပီးယား၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းကြောင်းအရ အခက်အခဲများကြားမှပင် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ် အီသီယိုးပီးယားသမ္မတနိုင်ငံအစိုးရနှင့် တီဂရေးပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (TPLF) တို့အကြား ရန်လိုမှုများကို အပြီးတိုင်ရပ်စဲခြင်းဖြင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းကို နိုင်ငံအတွင်း၌ ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသား အလွှာပေါင်းစုံမှ ပြည်သူများသည် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်တော့မည်ဖြစ်၍ စိတ်သက်သာရာရပြီး ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် လူတိုင်းက ဤခံစားချက်မျိုး မရှိကြပေ။ အီသီယိုးပီးယားတွင် TPLF နှင့် အမ်ဟာရာဖာနို (Amhara Fano) ပြည်သူ့စစ်အတွင်းရှိ အစွန်းရောက်အုပ်စုများသည် သဘောတူညီချက်အပေါ် စိတ်ပျက်ခဲ့ကြသည်။

TPLF အစွန်းရောက်များသည် ၎င်းတို့အား ပြန်လည်စုစည်းပြီး စစ်ပွဲကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲနိုင်စေမည့် ရေတိုအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကိုသာ လိုလားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရန်လိုမှုများကို အပြီးတိုင်ရပ်စဲရန် မလိုလားခဲ့ကြပေ။ အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲတွင် အမြောက်စာအဖြစ် အသုံးပြုနေသည့် လူငယ်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများအတွက် မည်မျှပင်ပေးဆပ်ရစေကာမူ ၎င်းတို့သည် တိုက်ပွဲကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲလိုခဲ့ကြသည်။ တိုက်ပွဲများကို ခေတ္တရပ်နားထားခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့သည် လက်နက်ပြန်လည်တပ်ဆင်နိုင်ပြီး အသာစီးရယူနိုင်မည်ဟု ၎င်းတို့က ယူဆခဲ့ကြသည်။

ဖာနို (Fano) အတွင်းရှိ အစွန်းရောက်အုပ်စုများကလည်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားရန် လိုလားခဲ့ကြသည်။ လူသိရှင်ကြားတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ကြားချက်မှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရသည် အလွန်အကျွံ အလျှော့ပေးနေပြီး TPLF အပေါ် အလွန်အမင်း သဘောကောင်းနေသည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များက ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနေသည့်အတိုင်း ၎င်းတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားစေလိုသည့် အခြားသော ရည်ရွယ်ချက်များ ရှိနေသည်။ ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်ကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် အလားတူ သို့မဟုတ် ပိုမိုအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်မှာ အီရီထရီးယားအစိုးရဖြစ်သည်။ အီရီထရီးယားသမ္မတ အီဆိုင်ယပ်စ် အာဖ်ဝေါ်ကီ (Isaias Afwerki) သည် အဆိုပါသဘောတူညီချက်ကို ဒေသတွင်းအကျိုးစီးပွားကို မဆောင်ရွက်ပေးသည့် CIA ၏ လှည့်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် လူသိရှင်ကြား ရှုတ်ချသည်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

သမ္မတ အီဆိုင်ယပ်စ်အတွက်မူ အီသီယိုးပီးယားရှိ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခသည် အိပ်မက်တစ်ခု အမှန်တကယ်ဖြစ်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သူသည် နှစ်ဖက်စလုံးကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်စေပြီး အီသီယိုးပီးယား သွေးထွက်သံယိုဖြစ်ကာ သေဆုံးသွားသည်ကို မြင်လိုသည်။ သူသည် အီသီယိုးပီးယားတွင် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အားနည်းပြီး ကွဲပြားကာ သူ၏ လှည့်ကွက်များအောက်တွင် လွယ်ကူစွာကျရောက်နိုင်သည့် အီသီယိုးပီးယားကို မြင်တွေ့လိုသည့် သူ၏ဆန္ဒအတွက် သူသည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတော်ကို ဆန့်ကျင်သည့် အမျိုးမျိုးသော သူပုန်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအဖွဲ့များကို ကြာမြင့်စွာကတည်းက ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ သူသည် ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်က သူ့ကို ပျော်ရွှင်မှုနှင့် နှစ်သိမ့်မှုများစွာပေးနေသည့် အီသီယိုးပီးယားရှိ အကျပ်အတည်းနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများကို အဆုံးသတ်သွားသည်ကို မမြင်လိုပေ။ ထို့ကြောင့် သူသည် TPLF အတွင်းရှိ အစွန်းရောက်အုပ်စုများကို ရှာဖွေခဲ့ပြီး ဖာနို (Fano) အတွင်း၌လည်း အလားတူအုပ်စုများကို ဆက်လက်မွေးမြူခဲ့သည်။ အီရီထရီးယား အေးဂျင့်များသည် ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်အပေါ် မကျေနပ်သူများ၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ကြားဝင်ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ ရန်လိုမှုများကို ဆက်လက်ဖြစ်ပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည့် အင်အားစုများသည် အီရီထရီးယား၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် Tsimdo ဟုခေါ်ဆိုသည့် အဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် စုစည်းလာခဲ့ကြသည်။

ယခုအချိန်တွင် အက်စ်မာရာ (Asmara)၊ မেকেလီ (Mekelle) နှင့် ဆူဒန်တို့တွင် လျှို့ဝှက်စွာနှင့် အများသိသာစွာ တွေ့ဆုံမှုများဖြင့် စုစည်းထားသည့် ဤမဟာမိတ်အဖွဲ့သည် နောက်ထပ် ပဋိပက္ခတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် အသင့်ဖြစ်နေသည်။ အက်စ်မာရာ၏ အကူအညီနှင့် အားပေးမှုဖြင့် TPLF ၏ အစွန်းရောက်အုပ်စုသည် လာမည့်ရက်များအတွင်း ဖက်ဒရယ်အစိုးရကို တိုက်ခိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်ကို ထင်ရှားစွာ ချိုးဖောက်လျက် TPLF အစွန်းရောက်အုပ်စုသည် ဒေသဆိုင်ရာ ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် တရားမဝင် အုပ်ချုပ်ရေးကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီရီထရီးယားအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်ပံ့ပိုးမှုဖြင့် သိသာထင်ရှားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ကို စုဆောင်းခြင်း၊ လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် လက်နက်တပ်ဆင်ခြင်းတို့ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသည်။ ထို့အပြင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်ကို လိုက်နာရန် ထောက်ခံသူများကို ၎င်းတို့၏ အဆင့်အတန်းအတွင်းမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်းခဲ့သည်။

တီဂရေးဒေသဆိုင်ရာ ပြည်နယ်မှ ပြည်သူများသည် စစ်ပွဲအစီအစဉ်နှင့် TPLF အစွန်းရောက်အုပ်စု၏ တာဝန်မဲ့ ရန်လိုမှုများကို လုံးဝပယ်ချခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အီရီထရီးယား၏ နည်းဗျူဟာအချို့ကို အတုယူကာ TPLF သည် ယခုအခါ အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းခိုင်းစေခြင်းနှင့် တီဂရေးကို နောက်ထပ် “လွတ်မြောက်ရေးဆိုင်ရာ ဆိုးရွားသောနေရာ” တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ TPLF အစွန်းရောက်အုပ်စုသည် ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်ကို ပွင့်လင်းစွာ ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီး ဖက်ဒရယ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် တက်ကြွပြီး ပွင့်လင်းသော ရန်လိုမှုများအတွက် ပြင်ဆင်နေသည်။

TPLF နှင့် ၎င်း၏ အက်စ်မာရာရှိ ပံ့ပိုးသူများအပေါ် သြဇာညောင်းသူတိုင်းသည် ပဋိပက္ခသို့ ပြန်လည်မရောက်ရှိစေရန် ၎င်းတို့အပေါ် အမြင့်ဆုံးဖိအားပေးရန်မှာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပါသည်။ ရန်လိုမှုများ ပြန်လည်စတင်ခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိပြီး ဒေသတွင်းတွင် ပြင်းထန်သော အကျိုးဆက်များ ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ TPLF အနေဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ထပ်မံကျူးလွန်ပြီး လူငယ်အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားများစွာ၏ အသက်ကို လောင်းကြေးထပ်ခြင်းမျိုး မပြုလုပ်သင့်ပေ။ TPLF နှင့် ၎င်း၏ အက်စ်မာရာရှိ ထောက်ခံသူများက ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်ကို အကြမ်းဖက်ပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍မရနိုင်သော နည်းလမ်းဖြင့် ဖျက်ဆီးရန် လုပ်ဆောင်နေသည့် ခြေလှမ်းများသည် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိကြောင်း နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းမှ ရှင်းလင်းပြတ်သားပြီး အလျှော့မပေးသော သတင်းစကားကို ပေးပို့ရမည်ဖြစ်သည်။

ပရီတိုးရီးယားသဘောတူညီချက်သည် ပြီးပြည့်စုံခြင်းမရှိသလို ၎င်း၏ အကောင်အထည်ဖော်မှုမှာလည်း လိုအပ်ချက်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် သေနတ်သံများကို တိတ်ဆိတ်စေပြီး စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသော ဒေသတွင် ပုံမှန်အခြေအနေအချို့ ပြန်လည်ရရှိစေသည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်တစ်ခုလုံး၏ သေဆုံးမှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများကို လုံးဝလျစ်လျူရှုထားသူများ၏ မဟာဗျူဟာမြောက် မှားယွင်းတွက်ချက်မှုများကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို စစ်ပွဲ၏ အိပ်မက်ဆိုးထဲသို့ ပြန်လည်ဆွဲခေါ်သွားခြင်းကို ခွင့်မပြုသင့်ပေ။

ဤဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသော အမြင်များသည် စာရေးသူ၏ ကိုယ်ပိုင်အမြင်များသာဖြစ်ပြီး အယ်လ်ဂျာဇီးယား (Al Jazeera) ၏ အယ်ဒီတာ့အာဘော်ကို ကိုယ်စားပြုခြင်း မဟုတ်ပါ။