လက်ဘနွန်၏ အခြားရှီအာပါတီဖြစ်သော အာမဲလ်လှုပ်ရှားမှုဆိုတာဘာလဲ

ဘေရွတ်၊ လက်ဘနွန် – အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်စစ်ပွဲ ရက်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်လွန်လာချိန်တွင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ အဓိက ရှီအာအုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်သည့် Amal လှုပ်ရှားမှုနှင့် လက်နက်ကိုင်နှင့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့အကြား မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးမှာ ခိုင်မာနေဆဲဖြစ်ပုံရသည်။

လက်ဘနွန်ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ နာဘီ ဘာရီ (Nabih Berri) ဦးဆောင်သည့် Amal လှုပ်ရှားမှုသည် သမိုင်းကြောင်းအရ အီရန်၏ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ အဓိက ပြည်တွင်းမဟာမိတ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ဖက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်၊ အခြားတစ်ဖက်တွင် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်တို့အကြား အပြိုင်အဆိုင် ဆွေးနွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကြောင့် တီဟီရန်၏ ဒေသတွင်း ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များအပေါ် ထောက်ပံ့မှုသည် အာရုံစိုက်ခံနေရပြီး၊ ယင်းအချက်မှာ ဟစ်ဇ်ဘိုလာအတွက် ပြင်းထန်သော သက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်သည်။

Amal အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးကို မကြာမီကာလအတွင်း စွန့်လွှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း ပါလီမန်အတွင်း အဆိုပါလှုပ်ရှားမှု၏ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် ဘာရီ၏ အရေးပါသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း ရှီအာအသိုက်အဝန်း၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ၎င်း၏အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုခိုင်မာစေနိုင်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။

သို့သော် Badil မှ လက်ဘနွန်လေ့လာသုံးသပ်သူ ဆူဟိုက် ဂျော်ဟာ (Souhayb Jawhar) က လက်ဘနွန် လက်ရှိရင်ဆိုင်နေရသည့် မရေရာသော အနာဂတ်သည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် Amal နှစ်ဖွဲ့စလုံး၏ အနာဂတ်အတွက် အခြေခံကျသော သက်ရောက်မှုများ ရှိလာလိမ့်မည်ဟု မြင်သည်။

"လက်တွေ့အားဖြင့် Amal ဟာ ဟစ်ဇ်ဘိုလာရဲ့ အာဏာအရှိန်အဝါ အမြင့်ဆုံးအချိန်မှာတောင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံတော်အတွင်း ရှီအာတွေရဲ့ အထင်ရှားဆုံး နိုင်ငံရေးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေခဲ့တာပါ" ဟု ဂျော်ဟာက အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

"အကယ်၍ ဟစ်ဇ်ဘိုလာရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ ဆက်လက်ကျဆင်းနေမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ပြည်တွင်းဖွဲ့စည်းပုံ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးမှာပဲ အာရုံစိုက်နေရမယ်ဆိုရင် ရှီအာအသိုက်အဝန်းနဲ့ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတော်အကြား၊ ဒါမှမဟုတ် အသိုက်အဝန်းနဲ့ ပြင်ပသရုပ်ဆောင်တွေအကြား ဆက်ဆံရေးကို စီမံခန့်ခွဲရာမှာ Amal ရဲ့ ရပ်တည်ချက်က ပိုမိုခိုင်မာလာဖို့ ရှိပါတယ်"

Amal ဆိုသည်မှာ အာရဗီဘာသာဖြင့် "မျှော်လင့်ချက်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အမည်ဖြစ်သော လက်ဘနွန်ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များ (Lebanese Resistance Regiments) ၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အီရန်ဖွား ရှီအာခေါင်းဆောင် မူဆာ ဆာဒရ် (Musa Sadr) နှင့် လက်ဘနွန်ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဟူစိန် အယ်လ်-ဟူစိန်နီ (Hussein al-Husseini) တို့က "ဖိနှိပ်ခံရသူများ၏ လှုပ်ရှားမှု" အဖြစ် ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ဘာရီက ပါတီကို လက်လွှဲရယူပြီးနောက် အဖွဲ့၏ ဘာသာရေးကို ပိုမိုကိုင်းရှိုင်းသော အဖွဲ့ဝင်အများစုသည် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော ဟစ်ဇ်ဘိုလာထံသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ပြီး လက်ဘနွန် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း နယ်မြေလုပွဲများတွင် နှစ်ဖက်စလုံး တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တွင်မူ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ နောက်လိုက်အချို့အကြား တင်းမာမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

"ဟစ်ဇ်ဘိုလာဟာ သူ့ရဲ့ စစ်ရေးအင်အား၊ ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှု၊ ငွေကြေးနဲ့ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်တွေကြောင့် ရှီအာအသိုက်အဝန်းအတွင်း ဗျူဟာမြောက် ဆုံးဖြတ်ချက်တွေမှာ အလွှမ်းမိုးဆုံး အင်အားစုအဖြစ် သူ့ကိုယ်သူ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်" ဟု ဂျော်ဟာက ဆိုသည်။

"ဒါပေမဲ့ ဒါက Amal ဟာ သူ့ရဲ့ အခြေခံရပ်တည်ချက်ကို ဆုံးရှုံးသွားတယ်လို့ ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ သူက နိုင်ငံတော်၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေအတွင်းမှာ ရှီအာတွေရဲ့ တရားဝင်ကိုယ်စားပြုမှု အများဆုံးဝေစုကို ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်ပြီး နာဘီ ဘာရီဟာ လက်ဘနွန်ရဲ့ နိုင်ငံရေးချိန်ခွင်လျှာကို စီမံခန့်ခွဲရာမှာ အထင်ရှားဆုံး ရှီအာပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရှိနေဆဲပါပဲ"

ဘာရီသည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံရေးမရှိသော နိုင်ငံခြားသံတမန်များ သို့မဟုတ် အစိုးရအဖွဲ့များအကြား ဆက်သွယ်ပေးသူအဖြစ် မကြာခဏ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ အပြန်အလှန် မှီခိုမှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။

မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ (Ayatollah Ali Khamenei) လုပ်ကြံခံရမှုအတွက် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာက နယ်စပ်ကိုဖြတ်ကျော်၍ ဒုံးကျည် ၆ စင်း ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်အပေါ် စစ်ပွဲကို ပြင်းထန်စေခဲ့သည်။

အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီခဲ့သော တစ်ဖက်သတ် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး အစ္စရေးဘက်မှ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ချိုးဖောက်မှုပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။

အစ္စရေး၏ ၆၆ ရက်ကြာ ပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှုများအပြီးတွင် လူပေါင်း ၄,၀၀၀ သေဆုံးခဲ့ရပြီး ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ စစ်ရေးခေါင်းဆောင်ပိုင်း အများစုနှင့် နှစ်ရှည်လများ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဟာဆန် နာဆရာလာ (Hassan Nasrallah) တို့ ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု အဖွဲ့သည် အထိနာပြီး ရှုံးနိမ့်သွားပြီဟု လေ့လာသုံးသပ်သူ အများအပြားက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

သမ္မတ ဂျိုးဇက် အောင် (Joseph Aoun) နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နာဝပ် ဆာလမ် (Nawaf Salam) တို့၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုသစ်က အဆိုပါအဖွဲ့ကို လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်မှာ လက်ဘနွန်နိုင်ငံသားအချို့၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာ ထောက်ခံသူများအပါအဝင် အခြားသူများစွာက ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။

မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးသည် ဘေရွတ်မြို့ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ ပြည်သူများအတွက် စစ်ပွဲမှာ ရပ်တန့်သွားခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ လက်ဘနွန်အစိုးရက ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။

Amal ဝန်ကြီးနှစ်ဦးကပင် ထောက်ခံခဲ့သည့် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဟစ်ဇ်ဘိုလာသည် ပြည်တွင်းနှင့် ဒေသတွင်း၌ အားနည်းသွားပြီဖြစ်ကြောင်း သက်သေအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။

ဘာရီသည် ပလတ်စတစ်မျက်နှာဖုံးကို မကြာခဏ တပ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အသက် ၈၈ နှစ်အရွယ်ရှိ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့နေသည်ဟု အချို့က ခန့်မှန်းကြကာ Amal ၏ အနာဂတ်နှင့်ပတ်သက်၍ မေးခွန်းထုတ်စရာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

"ဘာရီ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက်ပိုင်း Amal ရဲ့ ခိုင်မာမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော် သိပ်မသေချာပါဘူး" ဟု Tahrir Institute မှ နယ်ပယ်ပြင်ပမှ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ကာရင် ဆာဖီအက်ဒင်း (Karim Safieddine) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ် သံသယများရှိနေသော်လည်း အဆိုပါအဖွဲ့သည် သုံးလအကြာ အစိုးရက ၎င်းတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကို ပိတ်ပင်ထားသော်လည်း ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် အစ္စရေးနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့မှုများတွင် ပါဝင်နိုင်ဆဲဖြစ်သည်။ ဘာရီအနေဖြင့်မူ တိတ်ဆိတ်နေပြီး အမေရိကန်-အီရန် စစ်ပွဲ မည်သို့ဖြစ်လာမည်ကို စောင့်ကြည့်ကာ ဒေသတွင်း ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများကို စောင့်ဆိုင်းနေသည်။

"Amal ဟာ ဒီကိစ္စကို လူကြိုက်များအောင် လုပ်ဆောင်တဲ့၊ အခွင့်အရေးသမားဆန်တဲ့ ရှုထောင့်ကနေပဲ စဉ်းစားနေတာပါ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့က တကယ်တမ်းမှာ ဂိမ်းကို ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့သူတွေ မဟုတ်လို့ပါပဲ" ဟု ဆာဖီအက်ဒင်းက ဆိုသည်။

"ဘာရီ ထုတ်ပြန်တဲ့ ကြေညာချက်တိုင်းဟာ ရှီအာအသိုက်အဝန်းအတွင်းမှာ သူကိုယ်သူ ဘယ်လိုနေရာချမလဲဆိုတာနဲ့ပဲ သက်ဆိုင်နေပြီး မီဒီယာကို အလွန်လှည့်စားတဲ့နည်းနဲ့ အသုံးပြုနေတာပါ။ သူက သူ့ဘာသာ ကြေညာချက်ထုတ်တာ ရှားပါတယ်၊ အလွန်သတိထားပြီး လုပ်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ဟိုတစ်စ ဒီတစ်စ အချက်ပြမှုတွေပဲ ပေးလေ့ရှိပါတယ်"

သို့သော်လည်း အီရန် အစ္စလာမ္မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) က ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားပြီး အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်ကျူးကျော်မှု ဆက်လက်ရှိနေသရွေ့ ဘေရွတ်အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရန် ခက်ခဲလိမ့်မည်ဟု လေ့လာသုံးသပ်သူ အများအပြားက ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ လက်ဘနွန်အတွင်း ရပ်တည်ချက်မှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတိုင်မီကကဲ့သို့ ခိုင်မာနေသည်ဟု မဆိုလိုပါ။

"ဟစ်ဇ်ဘိုလာရဲ့ လက်ရှိ အားနည်းချက်က Amal အတွက် အဓိက နိုင်ငံရေးအင်အားစုအဖြစ် ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာဖို့ အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ဖန်တီးပေးနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာအနေနဲ့ နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ ကြားဝင်စေ့စပ်သူတွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက်မတွေ့ဘဲ ရှီအာတို့ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ Amal ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ဆန့်ကျင်ဖို့ ခက်ခဲလိမ့်မှာဖြစ်လို့ပါပဲ" ဟု လက်ဘနွန် နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ အီမာဒ် ဆာလာမီ (Imad Salamey) က အယ်လ်ဂျာဇီးယားသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ လက်နက်များနှင့် အီရန်နှင့် နီးကပ်မှုတို့က ၎င်းကို လက်ဘနွန်တွင်သာမက အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ပင်လယ်ကွေ့ မဟာမိတ်များကြားတွင်ပါ အငြင်းပွားဖွယ် အင်အားစုတစ်ခု ဖြစ်စေသော်လည်း Amal တွင်မူ ထိုကဲ့သို့သော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမျိုး မရှိပေ။ ဘာရီကိုယ်တိုင်က ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် အမေရိကန်၊ ဥရောပတို့အကြား ဆက်သွယ်ပေးသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထူးခြားသည်မှာ သူသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲများအတွင်း အမေရိကန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ထံမှ အစ္စရေးထံသို့ သတင်းစကားများ ပေးပို့ခဲ့ပြီး ဟစ်ဇ်ဘိုလာကိုယ်စား ညှိနှိုင်းပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

"Amal ဟာ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ညှိနှိုင်းမှုတွေနဲ့ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနေတဲ့အတွက် အနောက်နိုင်ငံတွေအတွက် ပိုမို 'လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိတဲ့' မိတ်ဖက်အဖြစ် သူ့ကိုယ်သူ တင်ပြနိုင်ပြီး ရှီအာအသိုက်အဝန်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအချို့မှာလည်း ယုံကြည်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပါတယ်" ဟု ဆာလာမီက ပြောကြားခဲ့သည်။