ကုလသမဂ္ဂစောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့နှင့် အနောက်နိုင်ငံများက အီရန်အား နျူကလီးယားပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပြန်လည်စတင်ရန် တောင်းဆို

ကုလသမဂ္ဂ၏ နျူကလီးယားစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့အကြီးအမှူးသည် အီရန်နိုင်ငံအား ၎င်း၏နျူကလီးယားစက်ရုံများအား စစ်ဆေးခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ "ပြန်လည်ထိတွေ့ဆက်ဆံရန်" တောင်းဆိုလိုက်ပြီး အမေရိကန်နှင့် ဥရောပမိတ်ဖက်များက နိုင်ငံ၏ ကြွယ်ဝချွဲပြည့်ယူရေနီယမ်သိုလှောင်ရာနေရာများဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို တောင်းဆိုလိုက်သည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အနုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IAEA) အကြီးအမှူး Rafael Grossi က တီဟီရန်အစိုးရသည် နိုင်ငံတကာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့အား ၎င်း၏နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ဆက်လက်ကြီးကြပ်ခွင့်ပြုရန် "ပြန်လည်ထိတွေ့ဆက်ဆံရန်" မှာ "အလွန်အရေးကြီးသည်" ဟု တနင်္လာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်သမ္မတ Donald Trump က အီရန်နိုင်ငံအား နျူကလီးယားလက်နက်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှ တားဆီးရန် လိုအပ်ချက်သည် အီရန်နိုင်ငံအား ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသော စစ်ရေးစစ်ဆင်ရေး၏ အဓိကမောင်းနှင်အားဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တီဟီရန်အစိုးရကမူ ၎င်း၏နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာရည်ရွယ်ချက်အတွက်သာဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာပြောဆိုသည်။

အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့သည် ပြီးခဲ့သောနှစ်က အီရန်နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယားစက်ရုံများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏အခြေခံအဆောက်အအုံအခြေအနေနှင့် ကြွယ်ဝချွဲပြည့်ယူရေနီယမ်သိုလှောင်ရာနေရာများမှာ မသိရသေးပေ။

"ကျွန်တော်တို့ ပြန်လည်ထိတွေ့ဆက်ဆံဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်" ဟု Grossi က သုံးလပတ်ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်များအစည်းအဝေးကို ဖွင့်လှစ်ရင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းသည် တီဟီရန်အစိုးရအား စာဖြင့်ရေးသားထားသောကြေညာချက်တစ်ခုတွင် "အီရန်နိုင်ငံရှိ အကာအကွယ်စောင့်ရှောက်မှုများကို အပြည့်အဝနှင့် ထိရောက်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် အားပေးကူညီရန်" IAEA နှင့် အပြုသဘောဆောင်သောပုံစံဖြင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး ယင်းမှာ စစ်ဆေးခြင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

တစ်ချိန်တည်းတွင် အမေရိကန်သည် ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမဏီတို့နှင့်အတူ ဘုတ်အဖွဲ့အား အီရန်နိုင်ငံအား ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံထားရသော စက်ရုံများနှင့် ကြွယ်ဝချွဲပြည့်ယူရေနီယမ်တို့နှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းသောသတင်းအချက်အလက်များကို ပေးအပ်ရန် အမိန့်ပေးသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ် အတည်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

AFP သတင်းဌာန၏အဆိုအရ အဆိုပါမူကြမ်းတွင် အီရန်နိုင်ငံသည် "အီရန်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယားပစ္စည်းစာရင်းကိုင်နှင့် အကာအကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော နျူကလီးယားစက်ရုံများဆိုင်ရာ တိကျသောသတင်းအချက်အလက်များ" ကို ပေးအပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး စက်ရုံများအား စစ်ဆေးအတည်ပြုရန် IAEA အား "လက်လှမ်းမီမှုအားလုံး" ပေးအပ်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ပြီးခဲ့သောနိုဝင်ဘာလက အလားတူဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခု အတည်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အဆိုပါဆုံးဖြတ်ချက်သည် အတည်ပြုနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ သို့သော် ယင်းသည် ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့အကြား သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ညှိနှိုင်းရန် ပါကစ္စတန်တို့၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသော ကြိုးပမ်းမှုများကို ရှုပ်ထွေးစေနိုင်သည်။

အီရန်နိုင်ငံ၏ IAEA ဆိုင်ရာမစ်ရှင်က X တွင် ကြေညာချက်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် "အတင်းအကျပ်ပြုခြင်းနှင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခြင်းသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မဖြစ်ပေါ်စေဘဲ" "သံတမန်ရေးအရဖြေရှင်းနိုင်သည့်အလားအလာကို အားနည်းစေသည်" ဟုဖော်ပြကာ ထိုသို့သတိပေးခဲ့ပုံရသည်။

"ဤတိုက်ခိုက်မှုများကို ကျူးလွန်ခဲ့သူများ၏တာဝန်မှ လွတ်မြောက်ရန် ဘုတ်အဖွဲ့အား အသုံးချခြင်းမပြုသင့်ပါ" ဟု ၎င်း၏စက်ရုံများအား အမေရိကန်၏ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများကို ရည်ညွှန်းကာ ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

ပြီးခဲ့သောဇွန်လတွင် အစ္စရေး၏ ၁၂ ရက်ကြာ အီရန်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ် အမေရိကန်သည် Operation Midnight Hammer ဟုလူသိများသော တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် အီရန်နိုင်ငံ၏ Fordo၊ Natanz နှင့် Isfahan နျူကလီးယားစက်ရုံများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ IAEA သည် အဆိုပါစက်ရုံများသို့ လက်လှမ်းမမီခဲ့ဘဲ တီဟီရန်အစိုးရသည် ထိုနေရာတွင် သိုလှောင်ထားသော နျူကလီးယားပစ္စည်းများ၏ ကံကြမ္မာကိုလည်း ရှင်းပြမထားပေ။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော အမေရိကန်-အစ္စရေး၏ အီရန်စစ်ပွဲအတွင်း နျူကလီးယားစက်ရုံများကိုလည်း ထိမှန်ခဲ့ပြီး IAEA အနေဖြင့် ဗုံးမကြဲရသေးသော စက်ရုံများတွင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသော စစ်ဆေးမှုများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်းသည် Bushehr ရှိ အီရန်နိုင်ငံ၏ လည်ပတ်နေသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကိုသာ စစ်ဆေးခဲ့သည်။

ဇွန်လတိုက်ခိုက်မှုများသည် ယူရေနီယမ်ကြွယ်ဝချွဲပြည့်စေသည့်စက်ရုံအချို့ကို ပျက်စီးစေခဲ့သော်လည်း ကြွယ်ဝချွဲပြည့်ယူရေနီယမ်အများစုမှာ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။

IAEA သည် ယခင်က အီရန်နိုင်ငံသည် နျူကလီးယားဗုံးတစ်လုံးတည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သော ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နီးစပ်သော ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကြွယ်ဝချွဲပြည့်ထားသည့် ယူရေနီယမ် ၄၄၀ ကီလိုဂရမ်ခန့် (ပေါင် ၉၇၀) ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။

တီဟီရန်အစိုးရသည် နျူကလီးယားရည်မှန်းချက်များရှိသည်ဟူသော စွဲချက်များကို အကြိမ်ကြိမ်ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့တွင် သတင်းထောက်များနှင့် စကားပြောရင်း Grossi က အီရန်ခေါင်းဆောင်များနှင့် "ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်သွားသည်" ဟု ဝမ်းနည်းပြောကြားခဲ့သည်။

"ဟုတ်ပါတယ်၊ ပစ်ခတ်မှုတွေ ဗုံးကြဲမှုတွေ တက်ကြွနေချိန်မှာ စစ်ဆေးမှုတွေက မဖြစ်နိုင်ပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့အရာတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ပြီးတော့ အရေးကြီးတာက ဒီတွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးပါပဲ" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။