အီသီယိုးပီးယား ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပ၊ ဝန်ကြီးချုပ်အဘီ၏ပါတီ လွှမ်းမိုးနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းရ

အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသားများသည် ပါလီမန်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲပေးခြင်းကို စတင်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံ၏ ဒေသအများအပြားတွင် သိသာထင်ရှားသော မငြိမ်မသက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း ဝန်ကြီးချုပ် အဘီ အာမက်၏ ပါတီသည် မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် အနိုင်ရမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

တနင်္လာနေ့တွင် မဲပေးရန်အတွက် လူပေါင်း သန်း ၅၀ ကျော် မှတ်ပုံတင်ထားသည်။ သို့သော်လည်း မြောက်ပိုင်း တီဂရေးဒေသတွင် မဲပေးခြင်းကို ပြုလုပ်မည်မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အီသီယိုးပီးယား အမျိုးသားရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် (NEBE) က ၂၀၂၀ မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိ ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် "အခြေအနေမကောင်းခြင်းများ" ကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။

အသက် ၄၉ နှစ်အရွယ် အဘီသည် နိုင်ငံရေးအာဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အချိန်ကြာမြင့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော အီသီယိုးပီးယားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (EPRDF) ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ကို ဆန့်ကျင်သည့် လူထုဆန္ဒပြပွဲများအပြီး ၎င်း၏ ရှေ့မှ ဝန်ကြီးချုပ် ဟိုင်လီမာရီယမ် ဒက်ဆာလန် နုတ်ထွက်ပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ သာယာဝပြောရေးပါတီသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ပါလီမန်အမတ်နေရာ ၄၈၄ နေရာအနက် ၄၁၀ နေရာကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

သာယာဝပြောရေးပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများသည် အစိုးရ၏ စီးပွားရေးစွမ်းဆောင်ရည်မှတ်တမ်းကို အခြေခံ၍ မဲဆွယ်စည်းရုံးခဲ့ကြပြီး အာဖရိက၏ ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံတွင် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု တိုးတက်လာခြင်းနှင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုတို့ကို ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။ အရာရှိများက ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်းသည် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်လွန်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး ၎င်းသည် တိုက်ကြီးပေါ်တွင် အလျင်မြန်ဆုံးနှုန်းထားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

အီသီယိုးပီးယားလူဦးရေ သန်း ၁၃၅ သန်း၏ ထက်ဝက်နီးပါးသည် အသက် ၁၈ နှစ်အောက်များ ဖြစ်ကြသည်။

အဘီသည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဒေသနှစ်ခုတွင် ပုန်ကန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ၎င်းပုန်ကန်မှုများသည် အီသီယိုးပီးယား၏ ဖက်ဒရယ်စနစ်အတွင်း ဖယ်ရှားခံရသည်ဟု စွပ်စွဲခံရခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မတူညီသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ မကျေနပ်ချက်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း အိုရိုမီယာဒေသတွင် အစိုးရတပ်ဖွဲ့များနှင့် အိုရိုမိုလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် ခွဲထွက်ရေးအဖွဲ့တို့အကြား တိုက်ပွဲများကြောင့် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ရာနှင့်ချီသော လူများ သေဆုံးခဲ့ရသည်။

အိမ်နီးချင်း အမ်ဟာရာဒေသတွင် ဖာနိုလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက ကျေးလက်ဒေသများစွာကို သိမ်းပိုက်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသ၏ မဲဆန္ဒနယ် ၁၃၈ ခုအနက် အနည်းဆုံး ရှစ်ခုတွင် မဲပေးခြင်းကို ပြုလုပ်မည်မဟုတ်ပေ။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်သည် တီဂရေးရှိ ပြည်တွင်းစစ်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း (သုတေသီများက ထိုစစ်ပွဲကြောင့် လူရာပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်)၊ ပြီးခဲ့သည့်လက ထိုဒေသရှိ အဓိကနိုင်ငံရေးပါတီက ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုကို ပြန်လည်အာမခံရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အီသီယိုးပီးယားအရာရှိများနှင့် လေ့လာသုံးသပ်သူများက မငြိမ်မသက်မှုများ ထပ်မံဖြစ်ပွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို သတိပေးခဲ့ကြသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သာယာဝပြောရေးပါတီသည် ပြည်တွင်းပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် အားနည်းနေသော ကွဲပြားနေသည့် အတိုက်အခံများကို ဆန့်ကျင်၍ ရွေးကောက်ပွဲများကို လွှမ်းမိုးနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ရလဒ်များကို ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား၍ ထွက်ပေါ်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။

အတိုက်အခံပါတီများက ဖက်ဒရယ်အစိုးရသည် ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများအပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ အတားအဆီးများ ချမှတ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့ကို အားနည်းအောင် လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။ အစိုးရကမူ ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုထားသည်။

၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရာထူးတက်လာပြီးနောက် အဘီသည် အီသီယိုးပီးယား၏ တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသော စီးပွားရေးကို လစ်ဘရယ်ပြုလုပ်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သတင်းသမားများ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် အခြားနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အိမ်နီးချင်း အီရီထရီးယားနှင့် ရန်လိုမှုများကို အဆုံးသတ်ပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

၎င်း၏ ပြိုင်ဘက်များနှင့် လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများက အဘီအစိုးရသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း သတင်းသမားများကို ထောင်ချခြင်း၊ အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို ပိတ်ပစ်ခြင်းနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများဖြင့် ထင်ရှားသော စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ထိုအောင်မြင်မှုများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။

အစိုးရက စနစ်တကျ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ပြုလုပ်သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုထားပြီး ၎င်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။

အီရီထရီးယားနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးသည် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ရန်လိုမှုများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံဖြစ်သော အီသီယိုးပီးယားသည် ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု အဘီက ထပ်ခါတလဲလဲ ကြေညာခဲ့ခြင်းကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။

၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အီသီယိုးပီးယားထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သော အီရီထရီးယားက ထိုမှတ်ချက်များကို စစ်ရေးကျူးကျော်မှု၏ သွယ်ဝိုက်သော ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။